PROF.DR. NURİ UMAN’IN KONFERANSI (lll)


Kaldığımız yerden devam edelim:

* 1950’de liberal eğilimli DP’nin (Demokrat Parti) iktidara gelmesi ekonominin dünya ekonomi ve piyasa ilişkilerine eklemlenme, göreli bir serbest ticaret ve açık ekonomi eğilimini güçlendirdi.

* 1950’de ithalat rejiminde gümrük tarifeleri dışında koruma tedbirleri büyük ölçüde kaldırıldı. Kalkınma için gerekli yatırımların bir bölümünün dış kaynaklardan sağlanabilmesi için bir dizi önlem alındı. Yabancı sermayeyi çekmek için teşvik kanunları çıkarıldı.

* 1950-54 arasında CHP iktidarının savaş sırasında biriktirdiği altın ve döviz rezervlerinin kullanılması, gittikçe artan Amerikan yardımı ve alınan iyi hasatlar hızlı bir ekonomik kalkınma sağlandı.

* 1954’ten başlayarak ihraç mallarına yönelik taleplerde düşme ve dış kaynakların tıkanması, ithalatta sınırlamalara ve ekonomide ithal ikamesi politikalarına ağırlık verilmesine yolaçtı.

* Hükümet bir yandan ithalata sınırlamalar getirirken, bir yandan da Milli Koruma Kanunu’nu yeniden yürürlüğe sokarak fiyatları denetim altına almak istedi. Ancak bütün bu önlemler fiyatların yükselmesini, bazı malların darlığını ve karaborsayı engeleyemedi.

* 4 Ağustos 1958’de yürürlüğe konulan istikrar tedbirleri ile yüzde 320 oranında devalüasyan yapılarak TL’nin değeri bir ABD doları karşısındaki değeri 2,80TL’den 9,02TL’ye düşürüldü.

* 1950-1960 arasında 1939’a kadar uygulanan plana devam edilse idi, nüfus artışı kontrol altına alınsa idi Türkiye daha iyi bir yerde olurdu.

* Özel kesime öncelik verilmesine rağmen 1950-1960 döneminde devletin sanayi yatırımları daralmadığı gibi giderek artan oranda sürdü. Ancak aynı dönemde özel sınaî üretiminde de önemli gelişmeler oldu.

* 1960 İhtilalinin önemli nedenlerinden biri de ekonomik sorunlardı.

* 27 Mayıs 1960 askeri müdahalesinin hemen sonrasında Devlet Planlama Teşkilatı, Milli Prodüktivite Merkezi, Anayasa Mahkemesi gibi önemli kuruluşlar oluşturuldu. Türkiye büyük değişiklikler yaşadı.

* 1963-1967 yılları arasında geçerli olacak Birinci Beş Yıllık Planda devletçilik ağırlık kazandı ama aynı dönemde özel sektör filizlenmiştir. Bossa, Demirdöküm bu dönemde faaliyete geçmiştir. Özel sektörün halen kuvvetli olmadığı görülmektedir.

* Bu dönemde karma ekonomi ve ithal ikamesi birlikte yürütüldü. Devlet İktisadi teşkilatları düzenlendi. Her konuda reorganizasyon yapıldı.

* Tarımda istenilen değişiklikler yapılamadı. Nüfus artışı yüzde 3 gibi yüksek seyrini korudu.

* 1960-1967 arasında enflasyon 3-5 arasında değişti.

* 1967’de Demirel, Meclisden “Liberasyon Kanunu” geçirdi ise de Anayasa Mahkemesi “Karma Ekonomi”ye uymuyordiye bozdu.

Konferans ile ilgili lV. yazımı sizlere sunacağım.

İstanbul