HAZAR SORUNU

Türkiye ile Yunanistan arasında yıllardan beri yaşanan “Ege Sorunu”na benzer bir sorun bugünlerde Azerbaycan ile İran arasında yaşanmaktadır.

“Hazar Sorunu” olarak tanımlayacağımız bu sorun nedir? Bu sorunun ananedeni burada bulunan 300 milyon ton petrol ve 400 milyar metreküp doğalgaz reservinin paylaşımından büyük pay kapmak isteğidir.

Hazar’ın durumu birsüredir Hazar’a kıyıları bulunan beş ülke (Azerbaycan, İran, Rusya, Kazakistan, Türkmenistan) tarafından tartışılmaktadır. Anlaşmazlığın esas nedeni Hazar’ın “bir göl” mü yoksa “bir deniz” mi olduğunoktasında toplanmaktadır. Azerbaycan ve onu destekleyen ülkeler (Türkiye, Rusya, Kazakistan ve kısmen Amerika) Hazar’ın deniz kabul ederken İran ve onu destekleyen ülkeler (Türkmenistan ve Ermenistan) Hazar’ı bir göl olarak kabul etmektedirler.

Deniz olarak kabul edilmesi durumunda uluslararası deniz hukuku kurallarına göre Hazar’ın paylaşımında İran’a daha küçük bir alan düşerken buranın göl olarak kabul edilmesi durumunda beş ülke arasında eşit bölüşülmesi gerekmektedir.

İran savaş gemileri Hazar’ın güneyinde kendi kıyılarının sektörün de BP, TPAD gibi kuruluşlarla birlikte (Azaralovşark yataklarında) araştırma yapan iki Azeri gemisi bu sektörlerde hak iddia ederek taciz etmişler ve bölgeyi terk etmeye zorlamışlardır.

Bu durum Bakü ile Tarhan arasında gerilim doğmasına sebep olmuştur. Bilhassa İran askeri uçaklarının iki defa Bakü üzerinden uçması bu gerilimi artırmıştır.

Türkiye bu sorunun ilgili ülkelerce zora başvurulmadan görüşmeler yolu ile halledilmesi gerektiğini Ankara’daki İran büyükelçisi kanalıyla Tahran’a iletmiş ve böylece bir noktada Azerbaycan’ın yalnız olmadığı ve Türkiye’nin kesin desteğine sahip olduğu ortaya konmuştur.

Bu arada çok eskiden planlandığı gibi gerçekletirilen Genelkurmay Başkanı Orgeneral Hüseyin Kıvrıkoğlu’nun Azerbaycan ziyareti ve Bakü’ye 10 adet F5 uçağından oluşan Hava Kuvvetleri akrobasi timi Türk Yıldızları’nın gitmesi İran’ın tepkisine yol açmış ve İran Dışişleri Bakanı Harrazi Türkiye’nin Hazar’da yaşanan son gelişmelerle ilgili tavrının provakatif olduğunu öne sürmüştür.

Azerbaycan Cumhurbaşkanı Haydar Aliyev’in söylediği gibi “bir millet, iki devlet” olarak birbirimize destek vermemiz bu yakınlığın ve iki ülkenin müşterek çıkarlarının bir sonucudur.

Bodrum-Dörttepe