İTÜ 9. ENDÜSTRİYEL KİRLENME KONTROLÜ SEMPOZYUMU (2-4 HAZİRAN 2004) – ORGANİZE SANAYİ BÖLGELERİNDE ÖN ARITMA GEREKLİLİĞİ

Not: Figürlerin, Tabloların ve Formüllerin daha yüksek çözünürlüklü görüntüleri için görsele sağ tıklayıp “resmi yeni sekmede aç” seçeneğini seçiniz

İTÜ 9. ENDÜSTRİYEL KİRLENME KONTROLÜ SEMPOZYUMU (2-4 HAZİRAN 2004)

ORGANİZE SANAYİ BÖLGELERİNDE ÖN ARITMA GEREKLİLİĞİ

A. Samsunlu

İstanbul Teknik Üniversitesi, Çevre Mühendisliği Bölümü, Maslak, 34469, İstanbul

E-posta: samsunlu@itu.edu.tr

ÖZET

Organize Sanayi Bölgeleri (OSB), genellikle şehirlerin dışında bulunduğu için atıksularını ayrı olarak arıtılması yaygın bir uygulamadır. Bu uygulamanın diğer bir alternatifi de OSB’nin atıksularının kentsel arıtma tesislerinde birlikte arıtılmasıdır. Ancak, her iki uygulamada da arıtma sistemlerinin planlanmasında, OSB içindeki kuruluşların ayrı bir ön arıtma yapıp yapmayacağı önemlidir. Türkiye’de son yıllarda organize sanayi bölgelerinin (OSB) giderek yaygınlaştığı ve buralarda arıtma tesislerinin kurulduğu gözlenmektedir. Yapılan tercihlerde teknik ve idari hususlar belirleyici olmaktadır: Teknik açıdan bakıldığında, kanalizasyon ve arıtma sisteminin zararlı etkilerden korunması bakımından bu tür etki potansiyeline sahip atıksuların kanalizasyona deşarjdan önce tesiste ön arıtmaya tabi tutulması OSB Kanunu’nda istenilmektedir. Ayrıca, özel bir arıtma gerektiren atıksu kaynaklarının kanala verilmeden önce, küçük debilerle arıtılması, bu özel arıtma tekniğinin bütün atıksuya uygulanması gereğini ortadan kaldıracağından, arıtma maliyetinde azalma meydana getirmesi söz konusudur. İdari açıdan bakıldığında ise, OSB içinde muhtelif ön arıtma tesislerinin bulunması, bunların denetlenmesini gerektireceği için OSB Yönetimlerine ek bir sorumluluk yüklemektedir. Hem ilave maliyet, sanayicilerin eğilimleri, hem de denetimlerin gereği gibi yapılamaması endişesi, bu konudaki karar vericileri, genellikle birinci tercihe, yani hiç ön arıtma yapmama tercihine yönlendirmektedir. Bu bildiride ülkemizde kurulu organize sanayi bölgeleri kendi arıtma tesislerine sahip olanlar ve atıksularını kentsel arıtma tesisine verenler olarak gruplandırılmış ve bu OSB’lerde kurulu tesislerde ön arıtma yapılıp yapılmadığı ve bu konuda bazı arıtma tesislerindeki uygulamalar incelenmiştir.

Anahtar kelimeler. Organize Sanayi Bölgesi, ön Arıtma, ön Arıtma Kriterleri

NECESSITY OF PRE-TREATMENT AT ORGANIZED INDUSTRIAL DISTRICT ABSTRACT

As the Organized Industrial Districts (OID) are located far away from the city centers, it a common application to treat their wastewater separately. Another alternative of this application is to treat the wastewater in the urban wastewater treatment plants. However, in both cases, it is important to search for the need of pre-treatment for each of the establishments in the OID during the planning stage of the best treatment option. It has recently been observed that OIDs have increased in Turkey with the installment of separate treatment plants. Some technical and administrative issues become determinative in the options. Considering the technical aspects, it is required by the OID Law that establishments within the districts have to pre-treat their wastewater prior to discharge to the sewer system in order to protect both the sewer line and the treatment plant from the adverse effects of the raw wastewater. Also, to pre-treat small amounts of wastewater that necessitates special care would highly diminish the treatment costs. From the administrative point of view, an extra responsibility will be loaded to the authorities of the OID to monitor various pre-treatment systems. The additional cost of treatment, tendency of the industrialists together with the doubt of satisfactory monitoring of the pre-treatment systems urge the decision-makers to prefer the first alternative, that is not to install the pre-treatment systems. In this paper, the ()IDs are grouped into two; those having individual treatment systems and those discharging their wastewater to urban wastewater treatment plants, and they are investigated in regard to the operation of pre-treatment systems together with a survey on some applications.

Key words: Organized Industrial District, Pre-treatment, Pre-treatment criteria.

GİRİŞ

Organize sanayi bölgeleri dengeli kalkınma ve düzenli şehirleşmenin sağlanması, sanayileşmenin çevre sorunlarına yol açmayacak biçimde gerçekleştirilmesi amacıyla, yatırımların yönlendirilmesinde bir planlama aracı olarak ele alınmaktadır. Bu yöndeki mahalli girişimler devlet tarafından desteklenmektedir. 2003 yılı sonu esas alınarak hazırlanan verilere göre, 76 organize sanayi bölgesi bitirilmiş olup, 55’inin de inşaatı, proje ve kamulaştırma çalışmaları sürmektedir.

Bazı yerlerdeki OSB’leri, Deri, Besi, Plastik, Kimya, Mermer, Haddeciler Tekstil Boyahaneleri, Boya ve Vernik, Gıda, Sera, Otomotiv Yan Sanayi, Makina ve İmalat şeklinde “ihtisas Sanayi Bölgeleri” olarak planlanmış olmasına rağmen bunların büyük bir çoğunluğunun karma OSB’ye dönüştüğü üzülerek görülmektedir.

Gerek inşaatı tamamlanmış organize sanayi bölgelerinde gerek yapımı süren bölgelerde arıtma tesislerinin kurulması, çevrenin korunması açısından büyük önem arz etmektedir. 76 adet OSB’den 16 adedinin atıksu arıtma tesisleri de inşa edilmiş, 7 adedi belediye atıksu arıtma tesisine bağlamıştır.

Sanayi ve Ticaret Bakanlığı OSB’lerde toplu arıtma tesisi kurulma koşularının %40 doluluk oranı ile gerçekleşebileceğini öngörmektedir. Bunun nedeni ise kuruluş aşamasında yapılan arıtma yatırımlarının arıtma tesisinin işlerliğinin tamamen prosese dayalı olması, ülkemizdeki ekonomik koşulların tariflenen sürelerde OSB’lerde yer alacak endüstrilerin tamamlanmasına yeterli olmamasından kaynaklanmaktadır.

Arıtma tesislerinin planlanmasında ve işletilmesinde bu bölgeler içindeki tesislerden gerekli olanların ön arıtma yapıp yapmayacağı planlamada önemli bir faktör olarak görünmektedir. Ön arıtmanın olup olmaması sistem seçimini, seçilecek sistemin boyutlarını, maliyetini ve işletilmesini önemli ölçüde etkilemektedir.

Organize Sanayi Bölgeleri’nde atıksu arıtma tesislerinin (AAT) işletilmesinden OSB Yönetimleri sorumludur. OSB Yönetimi AAT’nin işletilmesi aşamasında sanayi tesislerine ön arıtma yaptırıp yaptırmayacağına veya hangi sektörlere ne oranda yaptırması gerektiğine karar vermektedir.

ORGANİZE SANAYİ BÖLGELERİNDE ATIKSU ARITMA YAKLAŞIMLARI

Organize sanayi bölgelerinin atıksularının arıtılmasında da endüstriyel atıksu arıtımında uygulanan muhtelif yöntemlere başvurulabilir. Şekil l’deki şemada organize sanayi bölgelerinde atıksu arıtımda uygulanabilecek alternatif çözümler görülmektedir. Bu alternatifler sosyal ve fiziksel faktörlerin ışığında değerlendirilerek en uygun çözüm bulunmalıdır. Atıksuların ayrı olarak veya evsel atıksularla birlikte arıtılması için yukarıda görüldüğü gibi çok sayıda seçenek bulunmaktadır.

Türkiye’de atıksuların boşaltım ilkeleri ” Su Kirliliği Kontrol Yönetmeliği” ile belirlenmiştir. Bu yönetmelikte; halen kurulu bulunan endüstri tipleri, küçük sanayi bölgeleri, organize sanayi bölgeleri ve diğer küçük işletmeler göz önüne alınarak, alıcı su ortamına doğrudan deşarj standartları endüstri bazında ayrı ayrı hazırlanmıştır. Çeşitli endüstriyel atıksular karışımı ise karışık endüstriler sektörü olarak ayrıca grup standartlarıyla temsil edilmektedir.

Atıksuların atıksu altyapı tesislerine deşarjında istenen değerler, Su Kirliliği Kontrol Yönetmeliği Tablo 25’de verilmiştir.

Bu yönetmeliğe göre atıksuların özellikleri nedeni ile atıksu altyapı tesisine doğrudan bağlantıları atıksu altyapı tesisleri yönetimleri tarafından uygun görülmeyen endüstriler, kuruluş, işletme, bakım, kontrol ve belgeleme harcamaları kendilerine ait olmak üzere ön arıtma sistemi kurmak ve işletmek yükümlülüğündedir.

Şekil 1. Organize Sanayi Bölgelerinde Atıksu Arıtma Alternatifleri (Nemerow and Agary, 1998’den faydalanılarak hazırlanmıştır)

1. Hiç arıtma yapmadan alıcı ortama vermek

2. Ön aramadan sonra evsel atıksular ile ortak arıtma

3. Ön aramadan sonra deşarj

4. Birinci kademe arıtmadan sonra ortak arıtma

5. Birinci kademe aramadan sonra deşarj

6. 2.kademe arıtma ve deşarj      

7.  İkinci kademe ardımdan sonra ortak arıtma

8.  ön arıtma yapmadan ortak arıtma

9.  İleri arıtmadan sonra deşarj

10. İleri arıtmadan sonra ortak arıtma

11. İleri arıtılmış atıksuyun tekrar kullanılması

12. Ortak arıtılmış atıksuyun tekrar kullanılması

Organize sanayi bölgelerinde arıtma tesislerinin planlanmasında genellikle dört ana esas dikkate alınmaktadır:

•        Hiçbir tesiste ön arıtma yapılmadan, bütün atıksuların organize sanayi bölgesi arıtma tesisinde ortak arıtılması,

•        Gerekli görülen tesislerde ön arıtma yapılarak atıksu özellikleri, Su Kirliliği Kontrol Yönetmeliği Tablo 25’de istenen değerlere indirildikten sonra tüm atıksuların organize sanayi bölgesi arıtma tesisinde ortak arıtılması,

•        Hiçbir tesiste ön arıtma yapılmadan bütün atıksuların kentsel kanal sistemine verilmesi ve kentsel arıtma tesisinde ortak arıtılması,

•        Gerekli görülen tesislerde ön arıtma yapılarak atıksu özellikleri, Su Kirliliği Kontrol Yönetmeliği Tablo 25’de istenen değerlere indirildikten sonra tüm atıksuların kentsel arıtma tesisinde ortak arıtılması.

Organize Sanayi Bölge Kanunun 20.maddesi “Altyapı tesisleri kurma, kullanma ve işletme hakkı” konularını kapsamaktadır. Bu maddede “atıkların ortak arıtma tesisinin kabul edebileceği standartlara düşürülmesi amacıyla münferiden ön arıtma tesisi yapılması gerekir” denilmektedir. Kurulmuş ve kurulmakta olan OSB’leri kendi bölgeleri için bir “Çevre Yönetim Sistemi” kurarak 20.madde kapsamında tesislere ön arıtma ile ilgili limit değerleri belirleme hakkına sahiptirler.

TÜRKİYE’DEKİ OSB’LERİN DURUMU

Türkiye’de mevcut 16 organize sanayi bölgesi kendi atıksu arıtma tesisini kurmuş bulunmaktadır (Tablo 1).

Tablo 1. Atıksularını kendi arıtma tesislerinde arıtan OSB’ler

İzmir-Atatürk OSBHatay-İskenderun I. OSB
Manisa I. OSBAdana Hacı Sabancı I.-II. OSB
Manisa II. OSBIsparta OSB
İstanbul-Tuzla (Deri) OSBAntalya I. OSB
Aydın OSBKonya-Ereğli OSB
Tekirdağ-Çerkezköy I. OSBMalatya I. OSB
Denizli OSBÇankırı-Korgun OSB
İzmir-Menemen (Deri) OSBBursa OSB  

Bu organize sanayi bölgelerindeki tesislerin tümünün ön arıtma yapıp yapmadığı bilinmemektedir. Ancak, durumları yakinen incelenen Denizli, Bursa ve Tekirdağ Çerkezköy OSB’lerinde tesisler ön arıtma yapmamaktadırlar. İzmir-Atatürk OSB’nde arıtma tesisi işletiminde problemlerle karşılaşınca ön arıtma yükümlülüğü yıllarca sonra getirilmiş ve kademeli olarak uygulamaya geçilmiştir. Adana Hacı Sabancı OSB’de ise planlama aşamasında ön görülmüş ve nişasta üreten tesislerin ön arıtım yapmaları sağlanmıştır.

Türkiye’de mevcut organize sanayi bölgelerinden 7’si atıksularını kentsel arıtma tesisine vermektedirler (Tablo 2).

Tablo 2. Atıksuları Kentsel Arıtma Tesisine Veren OSB’ler

Atıksuları Kentsel Arıtma Tesisine Veren Organize Sanayi Bölgeleri
Kayseri I. OSB
Çorum I. OSB
Bursa İnegöl OSB*
Gebze I. OSB*
Eskişehir
Afyon OSB
Ankara OSB

*Bu iki OSB’nin farklılık gösteren durumu aşağıda açıklanmıştır.

Bu organize sanayi bölgelerindeki tesislerin atık sularını kentsel arıtma tesisine vermeden önce ön arıtma yapıp yapmadığı bilinmemektedir. Ancak, durumları yakinen incelenen Kayseri, Çorum OSB’lerinde tesisler ön arıtma yapmamaktadırlar. Gebze OSB’de kuruluşlardan izin safhasında ön arıtma yapması öngörülen tesisler gereğini yerine getirerek OSB kolektörüne bağlamaları kararlaştırılmıştır. Bursa İnegöl Belediyesi ise farklı bir uygulama ile kentin kullanılmış sularını organize sanayi bölgesi alanında kurulu arıtma tesisine vermekte ve bu tesisi işletmektedir.

TÜRKİYE’DEKİ UYGULAMALAR

Adana Hacı Sabancı OSB

Türkiye’nin en büyük organize sanayi bölgelerinden biri olan Adana Hacı Sabancı OSB atıksu arıtma tesisi 1994 yılında planlanmıştır. Bu arıtma tesisinin planlanmasında, fabrikaların ön arıtma yapıp yapmayacağı, hangi seviyeye kadar yapacağı projelendirme safhasında aşağıdaki ilkeler çerçevesinde belirlenmiştir.

1.       Atıksu arıtma sistemlerinin (ön arıtmalar dâhil) denetimi tamamen OSB’nin sorumluluğundadır.

2.       Bir endüstriyel atıksu kaynağının kanalizasyon şebekesine bağlanabilmesi için

a)       Kanal şebekesine zarar vermemesi

b)      Çalışan personel ve civarındaki halk için sağlık sorunu doğurmaması

c)       Ortak arıtma tesisini ve bu tesisten çıkan çamur kalitesini olumsuz etkilememesi

d)      Ortak arıtma tesisinde giderilemeyen ve alıcı ortamda olumsuz etkiler meydana getirebilecek maddeler içermemesi gerekmektedir.

3.       Önemli atıksu kaynakları (OSB’nin toplam kirletici yükünün %10’undan fazla yüke sahip veya atıksuları metal ve toksin maddeler içeren tesisler) atıksularını, belirli bir kirlilik kotasına göre ve/veya metaller açısından belirli limitlere göre arıttıktan sonra kanala deşarj yapacaklardır.

4.       Önemsiz atıksu kaynaklarında, kanala atılması yasak maddelerin dışında bir denetime gerek yoktur.

5.       Kirletici kaynaklar, atıksularına karışan yağ ve benzeri maddelerin, yemek fabrikaları, küçük yağ işletmeleri, yemekhaneler gibi yerler atıksularındaki yağ ve yüzer maddeleri tutmak amacıyla bir yağ tutucu yapmak ve işletmek zorundadırlar.

Bu ilkelere göre, kanala ve arıtma tesisine zarar vermeyecek, ortak arıtma tesisinde giderilmesi mümkün olan bütün kirleticilerin ortak olarak arıtılması, bunların dışındakilerin ise ön arıtma sistemlerinde giderilmesi ve kontrolü yaklaşımı esas alınmıştır. Bu yaklaşım hem çevre emniyeti hem de ekonomi açısından bir optimizasyon yapmayı hedeflediği gibi ön arıtma gerekliliği ve konusuna açıklık getirmektedir.

Gebze OSB

Gebze OSB 1990 yılında faaliyete geçmiş ve kullanılmış sularını gerekli durumlarda tesislerde ön arıtmadan geçirilerek ortak bir arıtma tesisinde arıtılması kararlaştırılmıştır.

GOSB’de yer alan sanayilerden kimya sanayinin Bakanlar Kurulu Kararına istinaden ön arıtmasını yapması koşulu ile toplu arıtma tesisinden yararlanmasına izin verilmiştir. Ancak GOSB Müteşebbis Heyetinin 24.7.1992 tarihli kararı ile ön arıtmanın, gerekli olan tüm tesislere uygulanması zorunluluğu getirilmiştir. Ortak arıtma tesisi kurarak atıl yatırımlar yerine bireysel çözümlerin ekonomi ve çevreye yaratacağı katkı göz önüne alınarak GOSB için tekil çözüm yolu yönetimce seçilmiştir.

Geçen zaman içerisinde GOSB’un büyüme hızı ile arıtma tesisinin tamamlanma yüzdesi paralellik göstermediğinden yönetim başka çözüm yöntemleri aramıştır. Bu aşamada GOSB Yönetimi ön arıtmadan çıkan atıksular ile evsel nitel* sahip atıksularını kurmayı planladıkları ortak arıtma tesisinde arıtmak yerine, Tuzla Arıtma Tesisi ‘ne vermelerinin işletme açısından daha uygun ve ekonomik olduğunu görmüşler ve deşarj limitlerini sağlayacak şekilde bir aramadan sonra İSKİ Tuzla Arıtma Tesisine bağlanmak üzere 2.10.1992 tarihinde İSKİ ile protokol imzalamışlardır.

Bölgedeki sanayiler tarafından evsel nitelikli atıksular arıtıldıktan sonra ileri arınma gereksinim olmadan sulama suyu, yangın rezervi olarak kullanılmakta; endüstriyel atıksular ise ileri arıtma teknikleri ile desteklenerek üretime tekrar girdi olarak döndürülmektedir. Ancak, Organize Sanayi Tesisi ile Tuzla Arıtma Tesisi arasındaki kolektör halen inşa edilemediğinden kullanılmayan sular Yumrukaya Deresi’ne OSB’nin toplama kanalı ile verilmektedir. Bu su Dil Deresi ile Dilovası’ndan Marmara Denizi’ne ulaşmaktadır.

Gebze OSB yetkilileri ile yapılan görüşmelerde, “Bireysel arıtma tesisleri ile GOSB’deki sanayiler ayrı bir avantaj daha elde etmektedir. Açılma aşamasına gelen sanayi tesisi arıtım verimliliğini 4.3.1996 tarih ve 25 sayılı Mahalli Çevre Kurulu Kararına göre tasarladığı arıtma tesisinden çıkan atıksularını deşarj izni alarak GOSB Kanalizasyon Şebekesine verme hakkına sahip olmakta; ayrıca açılma ruhsat’ alarak faaliyetine devam etmektedir. Ayrıca GOSB’de Kocaeli Valiliği İl Çevre ve Orman Müdürlüğü tarafından yürütülen denetleme faaliyetleri çerçevesinde endüstriler deşarj limit değerlerini sağlamak için azami gayret sarf etmektedirler.” şeklindeki açıklamalarını, “GOSB’un kuruluşunda toplu arıtma tesisi yapılmış olsa idi yatırımcıların kesin belli olmamasından dolayı işletme aşamasında prosesin yanlış kurulmasından kaynaklanan sorunlar ile tesisin atıl duruma düşmesi ve tadil edilmesi gereksinimi ortaya çıkacaktı; ya da bölgenin %40 doluluk oranına eriştiği günümüz koşullarında planlama yapılarak inşa edilecekti ve en az üç yıl sonra işletmeye geçilebilecek bu durumda ilk fabrikanın üretime geçtiği yıldan arıtma tesisi işletmeye alınıncaya kadar geçen yaklaşık 10 yılı aşkın bir süredir Gebze’nin kirlilik yükü en az iki kat arttırılmış olacaktı; ayrıca sanayici çevre izinlerini tamamlamadan faaliyete geçerek yasaları çiğneyecek, suyun geri kazanılması ise hiç mümkün olmayacaktı. Böylelikle işletilemeyen ya da kurulamayan bir tesis ve çevreyi sürekli kirleten bir bölge olarak sürekli gündem maddesi teşkil edilecekti.” şeklinde yorum da getirmişlerdir.

İzmir OSB

İzmir OSB kendi ortak arıtma tesisini 1993 yılında kurmuş ve başlangıçta hiçbir tesise ön arıtma yapma zorunluluğu ön görülmemiştir. Arıtma tesislerinin işletilmesinde ortaya çıkan sorunlar nedeni ile daha sonra ön arıtma yükümlülüğü getirilmiştir.

Fabrikalarda oluşan atık suların kanalizasyon şebekesine zarar vermesini ve İAOSB Merkezi Arıtma Tesisinin çalışmasını olumsuz etkileyerek arıtma işleminde problem oluşmasını önlemek amacıyla proses atıksuları olan firmaların, oluşturdukları atık sular kanalizasyon şebekesine vermeden Tablo 3’de görülen “İAOSB Fabrika Çıkış Rögarında Olması Gereken Ön Arıtma Kriterlerini” sağlayıcı önlemleri alması gerekmektedir. Standartları sağlayıcı ön arıtma veya atıksularının özelliklerine göre tam arıtım yapmaları gerekmektedir.

Bölgede faaliyet gösteren ve/veya gösterecek firmalardan bu çalışmaları yapması istenmektedir. OSB Müdürlüğü yetkililerince yapılan denetimlerde fabrikaların çıkış rögarlarından çeşitli zaman ve sayılarda alınan numunelerle atıksu parametreleri incelenerek kendilerine de raporlanmaktadır. Standartları sağlamayan firmalar yazılı uyarılmaktadır. Yapılan uyarılara rağmen çıkış sularının değerlerinde standartları sağlamayan firmalar hakkında OSB Uygulama Yönetmeliği kapsamında Yönetim, Kurulu gerekli gördüğü yaptırımları uygulamaktadır.

Tablo 3. İzmir Atatürk Organize Sanayi Bölgesi Fabrika Çıkış Rögarında Olması Gereken Ön Arıtma Kriterleri

ParametreAylık Ortalama
mg/lt
Günlük Maksimum
2 saatlik
Kompozit mg/lt
24 saatlik
Kompozit
mg/lt
Askıda Katı Madde50200200
Kimyasal Oksijen ihtiyacı010501050
Yağ ve Gress40100100
Kadmiyum Cd0.51.51.5
Heksavalent Krom Cr60.20.50.5
Toplam Krom TCr133
Bakır Cu255
Kurşun Pb122
Nikel Ni244
Çinko Zn377
Civa Hg0.10.20.2
Toplam Siyanür TCn0.522
Florür206060
pH6 – 106 – 106-10
Fenoller21010

SONUÇ

Organize Sanayi Bölgelerinin ülkemizde giderek artması, bu bölgelerin çevre sorunlarına ve atıksuları arıtılmasına özel önem verilmesini gerektirmektedir.

OSB’lerde kurulu bulunan tesislerin atıksularını kanala vermeden önce ön arıtma kriterlerini sağlayacak şekilde işleme tabi tutması, OSB Kanunu’nda ön görülmüş olmasına rağmen OSB’lerin birçoğunda bu kriterlerin halen belirlenmemiş olduğu ve tesis sahiplerinin de genel olarak ön arıtma uygulamasına destek vermedikleri görülmektedir.

Tesislerde ön arıtmanın bulunmaması öncelikle uygulanacak sistem seçimini ve boyutlarını etkilemektedir. Dolayısıyla kurulacak arıtma tesisinin maliyeti arttığı gibi işletilmesi de önemli ölçüde etkilenmektedir.

Bu bildiride anlatılan uygulamalar dikkate alınarak tüm OSB’lerde ön arıtma konusu ciddi olarak ele alınmalı ve uygulamalar başlatılmalıdır.

KAYNAKLAR

Kerestecioğlu M., Ocakçıoğlu B., ve Orhon D. (1994), Organize Sanayi Bölgelerinde Ön Arıtma Gereksinimi – Adana Organize Sanayi Bölgesindeki Yaklaşım, İTÜ 4. Endüstriyel Kirlenme Sempozyumu 26-28 Eylül, İstanbul

Nelson L. N. and Frank J. A. (1998) Strategies of Industrial and Hazardous Waste Management, Van Nostrand Reinhold, New York

Samsunlu A., Akça L. ve Tunçsiper B., (1999) Organize Sanayi Bölgelerinde Ön Arıtma Gerekliliği, 3. Ulusal Çevre Mühendisliği Kongresi, 25-26 Kasım, İzmir

Şengül F. (1991) Ön Arıtmanın Teknin Özellikleri, Endüstriyel Atıksuların Ön Arıtılması, Teknoloji İletimi Semineri No:1, ISO-SKATMK (Editörler: Olcay Tünay, Derin Orhon, Aylin Bederli)

Sürücü G., Oğuz M., (1991) Ön Arıtma Sistemlerinin Denetimi, Endüstriyel Atıksuların Ön Arıtılması, Teknoloji İletimi Semineri No:1, ISO-SKATMK (Editörler: Olcay Tünay, Derin Orhon, Aylin Bederli)

Toröz, İ., Meriç, S., Tahrik, İ. ve Sarıkaya, H.Z. (1994) Bursa Organize Sanayi Bölgesinde Kirlenme Kontrolü, İ.T,Ü, 4. Endüstriyel Kirlenme Kontrolü Sempozyumu 26 — 28 Eylül, İstanbul.

4562 Sayılı Organize Sanayi Bölgesi Kanunu, 15.04.2000 günlü Resmi Gazete.

Su Kirliliği Kontrol Yönetmeliği, 04.09.1988 günlü Resmi Gazete

Kayseri, Bursa, Denizli, İzmir, Gebze, Çorum Organize Sanayi Bölgelerinde yapılan geziler ve görüşmeler (1999- 2004)

Leave a Comment.