DAĞLIK KARABAĞ SORUNU ALİYEV-KOÇARYAN ZİRVESİ

Bundan önceki yazımda Ermenilerin Türkiye’den ve Gürcistan’dan toprak talebi olduğu konusunda bilgilerinize sunmuş ve kısaca Dağlık Karabağ sorununa da dikkat çekmiştim.

Bu yazımda Ermenilerin, Azerbaycan’a ait Dağlık Karabağ bölgesini nasıl işgal ettiklerini, nasıl halen kendi idarelerinde tuttuklarını ve çözüm görüşmelerini anlatacağım.

*   *   *

Dağlık Karabağ sorunu

Sovyet Sosyalist Cumhuriyetleri Birliği’nin dağılmasıyla kurulan Bağımsız Azerbaycan Cumhuriyeti içinde yer alan Ermenilerin çoğunlukta olduğu Dağlık Karabağ’ın Ermenistan’a bağlanma kararı alması ve buranın Ermeni güçleri tarafından işgal edilmesi, kanlı çatışmalara yol açtı. Çatışmalar giderek yayıldı ve Azerbaycan-Ermenistan savaşına dönüştü.

Ermeniler, Azerbaycan’ı topraklarının yüzde 20’sini işgal ettiler. Azerbaycan’ın iç kısmında yer alan Dağlık Karabağ’ı 1992 yılında sınırları içine aldılar ve bu arada Ermenistan ile gerekli bağlantıyı sağlayabilmek için tamamen Azerbaycanlıların oturduğu Kelbacar bölgesinde bir çok yerleşimi de işgal ettiler. Bu savaşta binlerce Azeri Türkü hayatını kaybettiği gibi, 1 milyon Azerbaycanlı buraları terk edip, Azerbaycan’ın diğer bölgelerine göç etmek  zorunda kaldılar.

*   *   *

Aliyev-Koçaryan zirvesi

Ateşkes ile sona eren savaşta Ermeniler, Dağlık (Yukarı) Karabağ’da yarattığı fiili durumu kendi açısından bir çözüm olarak görürken, Azerbaycan bu toprakların kendisine ait olduğu ve işgali asla kabul etmeyeceğini ısrarla ifade etti.

Bölge istikraranı tekrar sağlamak ve sorunu çözmek için Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Teşkilatı AGİT’e bağlı kurulan “Minsk Grubu” (ABD, Rusya ve Fransa’dan oluşuyor) bir dizi girişimlerde bulundu, iki tarafın liderlerini biraraya getirip diyalog süreci başlattı ve bir çözüm taslağı sundu. Buna göre, Ermeni askerleri Dağlık Karabağ’dan çekilecek, Azerbaycan bu bölgede bir referandum yapılmasına razı olacak. Bu arada (15 yıla kadar uzanabilecek bir süreçte) bölge AGİT’in denetiminde kalacak.

Geçen hafta, Minsk Grubu adına Fransa, iki ülkenin liderlerini (Aliyev-Koçaryan) Paris yakınındaki tarihi Rambouillet Şatosunda biraraya getirdi. Ancak iki lider de, öteden beri savundukları pozisyonlarını korudular.

Resmi açıklamada, “Yoğun görüşmelere karşın, tarafların bazı hassas ilkeler konusundaki tutumlarında değişiklik olmadığı” belirtilmesine rağmen, adının açıklanmasını istemeyen bir yetkili müzakerenin Dağlık Karabağ’ın statüsü ve işgal altındaki Kelbacar bölgesinden Ermeni birliklerinin çekilmesi konularında kitlendiğini bildirdi.

Toplantı anlaşmasız sonuçlanmasına rağmen “süreç”in ileride yapılacak görüşmelerle devam ettirilmesi karara bağlandı.

*   *   *

Ekonomik bakımdan (petrol-doğalgaz) olduğu kadar stratejik büyük öneme sahip olan bu bölgede ABD ve Rusya gibi büyük güçler yanında bölge ülkeleri de etkin rol oynuyorlar. ABD Azerbaycan ve Gürcistan, Rusya Ermenistan, Türkiye Azerbaycan ve Gürcistan, İran ise Ermenistan’ın yanında yer alıyorlar.

Görüldüğü gibi hassas bölgede öylesine karmaşık bir güç dengesi var ki…

Türkiye olarak can kardeşimiz Azerbaycan’ın Dağlık Karabağ sorununun çözümüne şimdiye kadar olduğu gibi sahip çıkmamız gerekiyor. Bu nedenle gelen tüm baskılara rağmen Ermenistan ile hudutumuzu kapalı tutuyoruz.

Ermenistan çözüme yanaşırsa tabii ki hudut açılır.

İstanbul, 16.Şubat.2006

Sami Kohen, “Donmuş sorun…”, Milliyet, 14.2.06