ÇORUM’DA NÜFUS DEĞİŞİMİ VE İMAR PLANLARI

Osmanlı’dan Cumhuriyet’e Çorum Sempozyumu’nda, 23-25 Kasım 2007 tarihleri arasında Ahmet Samsunlu tarafından yapılmış sunumdur.

*Ülkemizde nüfus sayımlarının on dokuzuncu yüzyılın başında ve şehir imar planlama çalışmalarının ise Cumhuriyet’in kurulması ile başladığı bilinmektedir.

*Osmanlı döneminde Çorum şehrinin nüfusu ve imarı hakkındaki bilgiler çok kısıtlıdır.Cumhuriyet döneminde yapılan düzenli nüfus sayımları şehrimizdeki her türlü değişimin değerlendirilmesini mümkün kılmaktadır.

*Buna karşılık imar hareketleri hakkında bazı kaynaklarda bilgilere rastlanmasına rağmen, 1990 yılından önce yürütülen imar çalışmalarına ait belge ve bilgiler mevcut bulunmamaktadır. Bu durum şehrimizin imarının bir bütün olarak ele alınarak değerlendirilmesini zorlaştırmaktadır.

*Bu tebliğde, Çorum’un merkezindeki nüfus hareketleri ve imarındaki gelişmeler mevcut kaynaklar incelenerek ve Çorum da yetkililerle görüşülerek kapsamlı bir şekilde değerlendirilmiş ve bu kaynaklardaki görüşlerde dikkate alınarak tartışılmıştır.

NÜFUSUN TARİHSEL GELİŞİMİ

Osmanlı Dönemi

*Bu dönemde Çorum’un nüfusu ile ilgili kesin rakamlar belli değildir. Bunun ana nedeni Tanzimat dönemine kadar ülkede sayım yapılmamış olmasıdır.Bu dönemde gerçekleşen nüfus sayımları hakkında doğru bilgilere ulaşılamamaktadır.

*Çorum, Merkez yerleşiminin nüfusunun belirlenmesinde, şehirde vergi veren nüfusun belirtildiği “tahrir defterleri” esas alınmıştır.

Fatih,Kanuni ve III.Murat dönemine ait bilgiler Tablo 1’de görülmektedir.

*Burada belirtilen vergi veren nüfus 12-15 yaştan büyük erkek nüfusudur.Hane halkı büyüklüğü 5 kabul edilerek Çorum Merkez nüfusunun yaklaşık olarak hesaplandığı belirtilmiştir. (Karaaslan, 1995)

§Tablo 1: Vergi Veren Nüfusa Bağlı Olarak Çorum Nüfusu

Dönem Vergi veren    Nüfus Çorum Merkez Nüfusu Tahririn Tarihi
Fatih(1451-1481) 438 2200 860/1455-1456
Kanuni(1520-1566) 1339 6695 929/1522-3
III.Murat(1574-1595) 2984 14920 984/1576-7

*Devlet İstatistik Kurumu’nun Faroqhi (1987) yayınına dayanarak hazırladığı tabloda 1576-1577 yıllarına Çorum Merkez’inin nüfusu 6000-8000 civarındadır.

*Onyedinci yüzyılda (1642) Çorum’u ziyaret eden Evliya Çelebi Çorum’da 4300 dolayında hane olduğunu belirtmektedir. Burada da hane büyüklüğü 5 alınırsa, o zamanki nüfusun 21.500 olduğu tahmin edilebilir.

*Çorum ile ilgili elde olan ilk plan ve açıklaması 1890 yılına aittir. 1875’de Belediye teşkilatının kurulduğu Çorum’da harita yüzbaşısı Ömeroğlu Osman tarafından kentin haritası hazırlanmıştır.Bu haritanın açıklama kısmında hane büyüklüğü 3673 olarak belirtilmiştir.Buradan hareketle nüfusun 18165 olduğu hesaplanabilir.

Osmanlı döneminde en büyük idari birim olarak ‘’Eyalet’’i esas alan  ve yalnız erkeklerin sayıldığı ilk nüfus sayımının 1831 yılında yapılmıştır.

*Bu dönem de Çorum Eyalet-i Sivas’ın bir sancak yerleşimidir.Devlet İstatistik Kurumu tarafından 1831 sayımında Çorum nüfusu toplam 40506 müslüman erkek olarak verilmiştir.Ayrıca hiçbir reaya’nın olmadığı belirtilmiştir. Çorum Merkez’inin nüfusunun bu sayımda ne kadar olduğu kesin olarak belli değildir. Bir başka kaynakta Çorum Merkez’inde Müslüman erkek sayısı 6581 olarak belirtilmiştir.

*1881/82-1893 genel sayımında en büyük idari birim olarak ‘’Vilayet’’ esas alınmış ve kadınlar nüfus sayımına dahil edilmiştir. Bu dönemde Çorum Ankara’ya bağlı bir sancak yerleşimidir.1893 tarihli Ankara iline ait Salname’de Çorum şehir nüfusunun 16.629 olduğu belirtilmektedir.Devlet İstatistik Kurumu Vital Cuinet’e göre Çorum Merkez’inin tahmini nüfusunu 12.000 olarak vermektedir.

*1906/7 nüfus sayımında şehrin nüfusu , 1907 yılında 18858 olarak tespit edilmiştir. (Karaaslan, 1995)

*Osmanlı döneminde yapılan son sayım 1914 yılında yapılmıştır.Bu dönemle ilgili değerler tebliğ sahibi tarafından bulunamamıştır.

Cumhuriyet Dönemi

§Tablo 2:Cumhuriyet döneminde Çorum İlinin ve Merkez  Nüfusunun Değişimi

Yılar Nüfus Kent Nüfusu
1927 247.926 19.664
1935 284.773 20.151
1940 302.745 22.776
1945 312.725 20.307
1950 341.353 22.833
1955 401.547 25.765
1960 446.389 34.726
1965 485.567 41.574
1970 518.366 55.876
1975 547.581 64.852
1980 571.831 76.020
1985 599.204 96.725
1990 610.065 116.810
1997 593.053 147.391
2000 597.065 161.321

*1933-1934 yıllarında Çorum’da 45 mahallelik bölünme 11 mahalleye ayrılmıştır.Çorum’un 1935 yılındaki 11 mahallesindeki 5637 binada 20170 kişi oturmaktadır.(Karaaslan,1995)

Çorum’un nüfusu 1923-1950 yılları arasında tarımsal yapıda görülen durağanlık şehir nüfusunun artışını da sınırlamıştır.

1950’lilerde ülkemizde başlayan endüstrileşme hareketleri sonuçunda başlayan ve giderek artan köyden şehre göç sonuçunda  Çorum merkezinin nüfusu devamlı olarak artmıştır.

1950’den sonra Çorum’da kırsal alanın Türkiye’deki kırsal alandan fazla göç verdiği,kentsel alanında daha fazla göç aldığı söylenebilir.(Karaaslan,1995)

Nüfusu sürekli ancak ülke geneline göre yavaş büyüyen bir il olan Çorum’un nüfusu1927’de 247926 (19664) iken  1990 yılında 610.065 (116.810) olmuştur. Bu tarihten sonra yapılan nüfus sayımlarında Çorum ilinin nüfusu azalırken merkez şehir nüfusunun arttığı görülmektedir.

İMAR HAREKETLERİNİN ÜLKEMİZDE TARİHSEL GELİŞİMİ:

Osmanlı döneminde yapılaşma ile ilgili olarak ilk defa 1848 yılında Ebniye Nizamnamesi ve1882 yılında Ebniye Kanunu(yollar,yangın yerleri ve konutlar) çıkarılmıştır.

1854 yılında ilk defa İstanbul’da belediye teşkilatı kurulmuştur. Bunu takiben tüm şehirlerde belediye teşkilatlarının kurulmasına başlanmıştır. 5 Ekim 1877 (27 Ramazan 1294) tarihli kanunla Belediyeler vilayet bünyesinden çıkarılarak hükmi şahsiyat kazanmışlardır.

Cumhuriyet döneminde ilk şehir düzenlenmesi düşüncesi Atatürk’ün direktifleri ile 1928 yılında çıkarılan’’Ankara İmar Müdürlüğü’nün Kuruluş ve Görevleri’’ni tanzim eden 1351 sayılı kanunun çıkarılması ile gerçekleştirilmiştir.

1930 yılında 1580 sayılı’’Belediyeler Kanunu’’ ve 1593 sayılı ‘’Umumi Hıfzısıhha Kanunu’’ ile, bütün belediyelere İmar Planı hazırlatma mecburiyeti getirilmiştir.

*1933 yılında yürürlüğe giren 2290 sayılı’’Belediye Yapı ve Yollar Kanunu’’ ile yapılaşmaya bir düzen getirilmiştir.

*1956 yılında belediye sınırları içinde ve mücavir alanlarda planlama,yapılaşma,ruhsat kontrol konularını bütünüyle esaslara bağlayan 6785 sayılı ‘’İmar Kanunu’’ yürürlüğe girmiştir.

*1958 yılında İmar ve İskan Bakanlığı, Türkiye’deki imar uygulamalarını düzenlemek ve uygulamakla yükümlü olarak kurulmuştur.

*1984 yılında çıkarılan Kanun Hükmünde Kararname ile Bayındırlık Bakanlığı ile İmar ve İskan Bakanlıkları birleştirilerek Bayındırlık ve İskan Bakanlığı kurulmuştur. Bu tarihten itibaren imar konuları ile ilgili görevler tamamen belediyelere bırakılmıştır.

1985 yılında 3194 sayılı ‘’İmar Kanunu’’ çıkarılmıştır.( Ünal, 1989)

1950’lerden itibaren başlayan göç özellikle nüfus artışının ülkemizde halen yüksek olması nedeniyle kırsal alandan kentlere göç devam etmektedir (Samsunlu, 2004).

Osmanlı Dönemi

Çorum’da ilk belediye teşkilatı 1875 yılında kurulmuş ve eşraftan Hacı Halil Ağa Belediye Başkanı olarak görevlendirilmiştir.

O yıllarda şehir küçük ve nüfusu 13.000-17.000 arasında olduğu için herhangi bir imar planı uygulamasının olmadığı belirtilmektedir (Erkoç, 2006)

Aynı kaynakta evlerin tek veya iki katlı olup geniş bahçeleri bulunduğu, şehrin çevresini bağların kaplayarak, yeşil dokuyu oluşturduğu, büyük park ve bahçelere rastlanmadığı ve planlı bir yapılaşmanın olmadığı Belediyenin kuruluş yıllarında Belediye inşaatların sağlam yapılıp yapılmadığını, sokağa taşıp taşmadığını denetlediği belirtilmektedir.

Çorum’la ilgili merhum kütüphaneci Eşref Ertekin’in arşivinde bulunabilen ve ilk plan olarak değerlendirilebilecek çalışma halihazır harita niteliğinde mevcut durumu gösteren bir çalışma olup, 1890 yılında Harita yüzbaşısı Osman tarafından hazırlanmıştır. Şekil 1’de bu  plan görülmektedir.

Bu dönemde, şehirde 45 mahallede 3554’ü İslam  ve 119’u Hıristiyan olmak üzere 3673 hane oturmaktadır.(Çinici,1973)

§Şekil 1: Harita Yüzbaşısı Osman’ın Planı

Cumhuriyet Dönemi

Şehir planlamasında imar kanunlarının varlığı etkin rol oynamıştır. Bu nedenle imar konusundaki gelişmeler bu kanunlar dikkate alınarak gruplandırılarak değerlendirilmiştir.

         6785 Sayılı İmar Kanunu Öncesi

Bu Kanunun çıkarıldığı 1956 yılına kadar şehrin imarı ile ilgili yapılan çalışmalar kronolojik olarak aşağıda anlatılmıştır.

*Çorum’da ilk imar planı yaptırma girişimi 1933 yılında Baha Çorbacıoğlu’nun birinci Belediye Başkanlığı dönemine rastlamaktadır. Çorum’da o sırada Nafia Müdürü olarak bilinen mühendis Nusret Bey’le belediye şehir planı yaptırmak konusunda bir mukavele yapmıştır.

*Bir yıl sonra tamamlanan planda “Mühendis şehri Albayrak ile Gazipaşa okulları ve kale önlerinden geçen caddeyi esas tutarak eski ve yeni olmak üzere ikiye ayırmış, doğuya ve kuzeyde kalan kıraç tarlayı yeni iskan sahaları olarak göstermişti.Dahiliye vekaletinin plan müellifini yetkili görmemesi üzerine bu plan uygulamaya konulamamıştır.

Sistemli bir planlama girişimine Pertev Kalelioğlu’nun Belediye Başkanlığı döneminin sonuna doğru 1939 yılında girişilmiştir.İmar planı için gerekli kentin haritası müteahhit Sabri Özsoy ve mühendis Schleicher tarafından hazırlanmıştır.  Nafia Vekaleti Şehircilik Fen heyeti Gustav Öelsner başkanlığında 1/2000 ölçekli bir plan hazırlamıştır.

Bu plan bir yol istikamet planı olarak görülebilir. Öelsner Çorum belediyesinin sınırlı mali gücünü göz önüne alarak çok mütevazı bir plan önermiştir. Oelsner bazı kaynaklarda belirtildiği gibi Macar uyruklu olmayıp Hitler döneminde Türkiye’ye sığınan bir Alman plancısıdır.

Öelsner bu genel strateji seçmesinden sonra kentte imar konusunda yapılacak beş iş saptamıştır. Bunlardan önemlisi ve birincisi Samsun’a giden ve aynı zamanda şehre çok uzak bulunan park ve irtibatı temin eden yolu inşa etmektir.

Öelsner’in plan notunda, “Şehrin etrafı dairen madar bir yeşil saha çemberi ile çevrilmelidir. Bu yeşillik büyük bir park sahası olarak spor tesisatını ve yeni iskan mahallesinin methal mahallelerini, eski ve güzel kaleyi , büyük mezarlığa fidanlığı ve çayın kenarını içerisine almalıdır” ifadesi yer almaktadır.

1940 yılında hazırlanan Öelsner planının uzun süre uygulamada kalamadığı, Baha Çorbacıoğlu’nun 1942 yılında ikinci kez Belediye Başkanı olmasından sonra bu planın yerine geçecek   yeni bir plan yaptırıldığı anlaşılmaktadır.

“Menteş isimli olan Mühendis bu planda saat kulesini merkez kabul ederek her biri 24 metre genişlikte beş ana yolu bu merkezde geniş bir meydanda birleştirmiş, Ankara, Samsun, Osmancık, İskilip, Mecitözü caddeleri olacak. Diğer ara sokakları 9 veya 12 m. kabul etmiştir. Çorum’un mali durumu beş caddeyi açmaya müsait olamaz diye fikirler ileri sürüldü ve yeni bir teklif ortaya atıldı ki Ankara ve Samsun caddeleri 24 metre olarak kalsın diğerlerinden vazgeçilsin…Mühendis de işin uzamaması ve içinden kolayca çıkıvermesi gibicesine muvafakat etti ve böylece Meclis kararı çıktı.”(Sabuncuoğlu, 1972)

Bu plana ek olarak 1949 yılında Nafia Vekaleti’nce imar projesi olarak yol istikamet planları yapılmıştır.(Karaaslan,1995)

İller Bankası’nca 1950 yılında 312 hektar alan kaplayan bir imar planı Pertev Taner’e hazırlatılmıştır.

1950 yılına kadar olan dönemde Belediye Başkanları kente bazı yol ve meydan düzenlemeleri ve bazı yeşil sahaların geliştirilmesiyle yetinebilmiştir.

Bu faaliyetlerden en önemlisi olarak 1933-1936 yılları arasında Yeniyol mahallesinde Gazi Caddesi açılmış yolun iki yanı ağaçlandırılmıştır.

Bu dönem içinde kentin imarı konusunda yapılan önemli işlerden biri de kentteki yeşil alanların geliştirilmesi çabaları olmuştur. Kent içinde en büyük yeşil alan Ankara-Samsun yolu üzerindeki büyük parktır. 40.000 metrekarelik bu parkın kuruluşu yolundaki girişimler on dokuzuncu yüzyılın sonlarına kadar geriye gitmektedir.Bu büyük parkın geliştirilmesi yanı sıra Baha Bey’in ikinci Belediye Başkanlığı döneminde kent içinde iki çamlık yapılmıştır. Bunlardan birisi bugünkü Hükümet Konağı civarındaki eski Pir Baba mezarlığı üzerindeki park olup burası bugün bir kent içi dinlenme alanına çevrilmiştir. İkinci ise devlet hastanesi yukarısındaki büyük çamlıktır.

Saat kulesini merkez kabul ederek her biri 24 metre genişlikte beş ana yolu (Ankara, Samsun, Osmancık, İskilip, Mecitözü caddeleri )bu merkezde geniş bir meydanda birleştirilmesi teklifi kabul görmediğinden yalnız Ankara ve Samsun caddeleri 24 metre olarak açılmıştır.BU konuda,’’1942 yılında hazırlanan ve mali yetersizlikler gerekçesi ile tastik edilmeyen plan o zaman tastik edilse idi geçen zaman içerisinde bu yollar ve meydan oluşacaktı.(Soyocak,2007)’’ değerlendirmesi dikkat çekicidir.

1942-1948 yıllarında yapılan planların uygulanamamasının nedenlerinden birisi de ,kentin 1960 yıllara kadar çok yavaş büyümesidir.

Bu dönemde şehrin ana yapısı oluşturulduğu ve açılan yollar ile şehir şekillendiği belirtilmektedir..(Altıparmak, 2001)

1950-1955 arasında kentte yer alan en önemli gelişme Samsun yolunun doğusunda Bahçelievler Mahallesinin gelişmeye başlamasıdır.

  6785 Sayılı İmar Kanunu Dönemi

Kanunun çıktığı 1956 yılından yeni İmar Kanununun çıktığı 1985 yılına kadar Çorum’un imarı ile ilgili olarak çok sayıda önemli çalışmalar  yapılmıştır.

Pertev Taner tarafından yapılan planın kentin büyümesiyle yetersiz kalması üzerine Çorum kenti imar planının İller Bankası’nca yeniden yaptırılmasına 1957-1958 yılında tekrar girişilmiştir.

1959 yılında Çorum’un hava fotoğrafları alınarak fotogrametrik teknikle 39 pafta halihazır haritası hazırlanmıştır. Bu halihazır haritalar kullanılarak yapılan 1/5000 ölçekli nazım plan İller Bankası Belediyeler İmar Planlama Dairesince emaneten yapılarak 26.7.1962 tarihinde tamamlanmış ve İmar İskan Bakanlığınca da 2.11.1962 tarihinde onanmıştır.

Hazırlanan bu nazım planının tatbikat planlarının yapabilmek için 1963 yılında 1/1000 ölçekli halihazır harita alımına girişilmiştir. Bu hazırlanan 1/1000 ölçekli haritalar kullanılarak hazırlanan 28 pafta uygulama imar planı,1968 yılında İmar ve İskan Bakanlığı’nca onanarak yürürlüğe konulmuştur.

1968 uygulama imar planında kentin güneydoğusundaki Tepecik- Yavruturna mahalleri ile Bahçelievler ve kuzeybatısındaki Çöplü mahallesi dışındaki alanlar konut gelişme alanı olarak belirlenmiştir. Ankara yolu üzerindeki boş alanların ise sanayi alanı olarak kullanılması öngörülmüştür. Ayrıca İmar planındaki kent nüfusunun 100.000 kişiye ulaşması halinde imar plan sınırı ile Binevler  arasındaki alanda doğu-batı doğrultusundan geçen ve Samsun yoluna bağlanan bir çevre yolu yapılması önerilmiştir.Bu plan kısa süre yürürlükte kalmış görünmesine rağmen kendisinden sonra yapılan tüm planların hareket noktasını oluşturmuştur.(Karaaslan, 1995)

Binevler toplu konut uygulaması için 130 hektarlık bir alanda mimarlık Altuğ ve Behruz Çinici tarafından hazırlanan 1/5000 ölçekli bir nazım plan 13.1.1973 tarihinde Bakanlıkça onanmıştır.Bu alan 1968 planının öngördüğü gelişme alanının tam tersi bir yöndedir.Plancılar tarafından 1973 yılında geçerli olan arazi kullanımı planı şekil 2’de ve Çorum’un mahalle sınırları ve nüfus yoğunlukları şekil 3’de görüldüğü gibi tespit edilmiştir.(Çinici, 1973)

§Şekil 2:  Çorum’un Arazi Kullanımı Planı.(Çinici,1973)
§Şekil 3: Çorum’un mahalle sınırları ve nüfus yoğunlukları.(Çinici,1973)

1968 yılında yapılan planın bir takım politik baskılar sonucu değişikliğe uğraması üzerine 1974 yılında Y.Mimarlar Fahri Yetman, Behçet Baykurt bürosunca hazırlanan 1/5000 ölçekli nazım plan ve analitik rapor 27.10.1976 tarihinde Belediye Meclisince kabul edilmiş ve 6.4.1977’de de Bakanlıkça onaylanmıştır. Bu alan 2350 hektarlık alanda 1995 yılında 161.000 nüfusun yerleşeceğini öngörüyordu.

Yeni nazım plana göre 1979-1984 yılları arasında çeşitli uygulama İmar Planları hazırlanması ve revizyonu yapılmıştır.Bunlar arasında Yaydığın Kırı bölgesinde yer alan küçük sanayi sitesinin plan müelleflerince hazırlanan 1/1000 ölçekli 12 paftalık tatbikat alanı 26 Ocak 1978 ,Organize Sanayi Bölgesi İmar Planı 23.7.1979 tarihinde onanmıştır.Ayrıca 1966 yılından itibaren 1977 yılına kadar gecekondu önleme bölgelerinin planları hazırlanmış ve Bakanlıkça onaylanmıştır.

Fahri Yetman tarafından hazırlanan 1:25000 ölçekli planlama kararları şekil 4’de görülmektedir

§Şekil 4: Fahri Yetman  Planlama Kararları(1982)(1:25000)

Bu dönemde 1950’lerde merkez etrafında kümelenmiş kent formunun 1980’lere kadar aşama önce sanayilerin kentin ana giriş yollarına kurulmasıyla,daha sonra büyük ölçekli konut girişimleriyle de santralize olduğu söylenebilir.1950’lerin kenti kent merkezinden 1 km. uzaklıkta bir daire içine sığarken, 1980’lerin kenti kent merkezinden 5 km. yarıçaplı bir daire içine yayılmış bulunmaktadır.(Tekeli, 1985)

Bu dönemde şehrin ana formunu etkileyen Sanayi(Küçük Sanayi Sitesi ve Organize Sanayi Sitesi) ve Toplu Konut Alanı planlamaları yapılmıştır.Ayrıca şehrin nazım imar planları da yapılmıştır(Altıparmak, 2001).

1960’lı yıllarda Saat Kulesi Meydanı ile doğrudan bağlantısı olmayan Osmancık Yolu genişletilmiş,1980’li yıllarda Çevre Yolu inşa edilmiştir.Aynı yıllarda başlatılan Belediye ile Bahçelievler arasında Sel Sokağı’nda yol genişletme çalışmaları devam ettirilememiştir.Organize Sanayi  ve Küçük Sanayi siteleri ile Binevler inşaatları başlatılmıştır.

3194 Sayılı İmar Kanunu Dönemi

1985 yılında yürürlüğe giren 3194 sayılı İmar Kanunun getirdiği en önemli yenilik plan onaylama yetkisinin belediyeler devredilmiş olmasıdır.

1990 yılından önce yapılmış çok sayıda ilave-revizyon –ıslah-mevzii imar planlarını bütünleştirmek amacıyla yeni nazım plan çalışması başlatılmıştır.Oğuz Aldan tarafından yapılan ilave-revizyon nitelikli 1/5000’lik 17 pafta, 7486  ha Nazım İmar Planı 30.10.1990/12 tarihinde onaylandı.Bu plana dayalı olarak yapılan uygulama imar planları ise şehir merkezinde uygulama yapılmasının zorlukları nedeniyle genellikle ilave imar planı niteliğinde hazırlanmıştır.

1990 yılında yapılan nazım imar planı 5483 hektarlık mevcut yerleşik alana müdahale etmeden 2000 hektarlık bir gelişme alanın göstermek sureti ile 7486 hektarlık alanın kapsamak üzere hazırlanmıştır. Bu plan halen geçerli olan plandır.

2005 yılı için hedef nüfus 250.000 kişi olarak saptanmıştır.Kentin çeperlerde büyümesini öngören planda,konut alanlarının kuzeyde çevre yoluna kadar,güneyde ise Küçük Sanayi Sitesinin  doğusundan başlayarak,Nadık deresine kadar yayılması önerilmiştir.

Plana göre,çevre yolu kavşağından kente kadar olan sanayi alanlarını iptal edilmiştir.Buna karşılık Çorum–Ankara karayolunun kenarında sanayi gelişimi özendirilmiştir.(Karaaslan,1995)

Şekil 5’de 1973 yılında Binevler Yerleşiminin konumu gösterilmiştir.

 Oğuz Aldan tarafından hazırlanan 1:25000 ölçekli imar planı şeması şekil 6’de görülmektedir

§Şekil 5: Binevler Yerleşiminin Konumu
§Şekil 6: Oğuz Aldan tarafından hazırlanan 1:25000 ölçekli imar planı şeması

Yüksek Şehir Plancısı Yıldız Okçuoğlu tarafından yapılan 400 ha 1/1000 ölçekli koruma amaçlı imar planı Ankara Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulu tarafından 11.6.1991 onaylanmıştır. Bu koruma planı halen geçerli olup şekil 7’de görülmektedir.

Şekil 7 Koruma Amaçlı İmar Planı

İmar planı onaylama yetkisinin belediyelere verilmesi ile birlikte şehrin imar planlarında revizyon imar planları,ilave imar planları,mevzii imar planları ve benzeri çalışmalarla sürekli artan çok sayıda karar verilmiştir. Bütün bunları bir araya toplamak için  1:1000 ölçekli ‘’Kent Bütünü’’planı Oya Erişen tarafından 2003 yılında hazırlanmıştır.

İlke Planlama ltd. ile Kayhan Mühendislik tarafından hazırlanan 1.100.000 ölçekli Çevre Düzeni Planı 2007 yılında onanarak yürürlüğe girmiştir. kentlerin geleceğini belirleyen, alt ölçekli tüm plan kararlarını şekillendiren, ekonomik, sosyal ve siyasal açıdan yönlendirici olan bu Çevre Düzeni Planı şekil 8’de görülmektedir

Şekil 8: Çorum Çevre Düzeni Planı

Kentsel Dönüşüm Kanunun 2005 yılında yasalaşması ile birlikte Çorum’da da çalışmalar başlatılmıştır.

  • Kentin eski yerleşim dokusu için kentsel dönüşümün sağlanabilmesi amacıyla yürütülen plan çalışmaları kapsamında, –
  • Tescil tarihinden bu güne kadar değişen talep ve ihtiyaçlar karşısında özelliğini kaybetmiş, kısmi tadilat, yeni işyerleri ve camekanlar yapılarak, bina dokuları bozulmuş, –
  • yaşayan esnaf kültürü kalmamış ve işyerlerinin büyük kısmının metruk durumda ve depo olarak kullanıldığı bir bölge halini alan, –
  • ayrıca kentin en önemli meydanında, Saat kulesi, Ulu Camii, Belediye binası ve Velipaşa Hanı gibi tescilli eserlerin ortaya çıkarılmasını engelleyen bir görüntü sunan –
  • Çöplük Çarşısı ve çevresinde yer alan; Çorum Kentsel Sit Alanı Sınırları içerisinde kalan, Ulu Camii, Saat Kulesi, Belediye Binası, Çöplük Çarşısı, Velipaşa Hanı vb. tescilli yapıların yer aldığı 55,000 m²   lik alanın “Kentsel Dönüşüm ve Gelişim Projesi Alanı” olarak sınırlarının belirlenmesi meclisçe onaylanmıştır.
  • Projeyle ilgili plan çalışmaları devam etmekte olup taslak planlar hazırlanmıştır

  ( www.corum.bel.tr).

Kentsel Dönüşüm Taslak Planı şekil’ 9 da görülmektedir.

1990 planı esas alınarak 2003 yılında Oya Erişer tarafından bütün değişikliklerin bir araya toplandığı uygulama planı şekil 10’da görülmektedir.

Şekil 9: Kentsel Dönüşüm Taslak Planı


Şekil 10: Mevcut uygulanan plan

SONUÇ

Evliya Çelebi’nin seyahat tarihinden ilk nüfus sayımının yapıldığı 1927 tarihine kadar Çorum’un nüfusunun büyük ölçüde sabit kaldığı düşünülmektedir. Bu durum 1950’li yıllara kadar devam etmiştir. 1950 yılından itibaren ülkedeki gelişmeye benzerlik göstererek Çorum’un nüfusu da artmıştır. Bu artış Çorumda sanayileşmenin gelişmesi ile hızlanmıştır.

Çorum’un 1890 yılında hazırlanan haritasında yer alan yerleşimlerin konumu ile tebliğ sahibinin çocukluk yılları arasında büyük farklılık yoktur. O dönemde belirtilen plan da yer almayan Gazi caddesinin açılması , şimdiki Kültür Merkezinin bulunduğu bölgede Doğumevi ve Küçük Parkın bulunması ve buradan itibaren Büyük Park yakınına kadar inşa edilen Ortaokul’a (Bügünkü Çorum Atatürk Lisesi) sayıları 15 civarında olan iki katlı bahçeli evlerin inşa edilmesi dikkati çeken farklılıklar olarak ortaya konabilir.

Çorum kentinin 1890 ve 1930’lar arasındaki verilerin karşılaştırılmasıyla kentin bu dönemde bu dönemde nüfus olarak ve mekanda kapsadığı alan olarak büyüdüğü ama önemli bir yapı değişikliği göstermediği söylenebilir. 1930lar-1950 ler arasında büyüme 1890 lar 1930 lar arasındaki büyümeye göre çok daha az olduğundan kentin yapısının büyük ölçüde aynı kaldığı söylenebilir.(Karaaslan, 1995)

1950 yılından itibaren ülkedeki gelişmeye benzerlik göstererek Çorum’un nüfusu da artmıştır 1950’lerin kenti kent merkezinden 1 km. uzaklıkta bir daire içine sığarken, 1980’lerin kenti kent merkezinden 5 km. yarıçaplı bir daire içine yayılmış bulunmaktadır. 1950’lerde imar planı sınırı 312 hektar iken bu alan 1976’da 2350 hektar,1984’de 7486hektar ve 1990 ‘da ise 7486 hektar olmuştur. Bütün bu gelişmeler devamlı olarak imar planlarının yeniden hazırlanmasını gerekli kılmıştır. Bu nedenle son elli yılda şehrin gelişimine yön veren birçok plan hazırlanmıştır.

1990 yılında hazırlanan nazım imar planı ile daha sonra yapılan koruma imar planı birçok konuda çelişmektedir.(Karaaslan,1995)   Koruma imar planı ile gelecek nesillere bırakılması arzulanan yapıların birçoğu bakımsızlık nedeni ile değerlerini yitirmektedirler.Bu değerli varlıkların devlet desteği olmadan korunması imkansızdır. Taslak halindeki Kentsel Dönüşüm ve Gelişim Projesi hakkında kamu oyunda tartışmalar sürmektedir.

Tüm hazırlanan planlar  şehrin gelişimine yön vermekten çok genel planlama kararlarını gösteren  niteliktedir. Halen şehrin planlama kararları 1990 yılında yapılan ve meskun alanda karar getirmeyen nazım plana göre yürütülmektedir. Bilhassa imar kararlarının onaylama yetkisinin belediyelere verilmesinden beri bu planda pek çok değişiklik yapılmıştır. 2007 yılında kabul edilen Çevre Düzeni Planını dikkate alarak  yeni bir nazım plan hazırlanması kaçınılmazdır.

Leave a Comment.