BİZE KAFKASYA’YI ANLATACAK TARİHÇİ YOK MU?

Bugünlerde Kafkasya yeniden karıştı. Büyük bir çoğunluğumuz bölge ile ilgili haberlerde adı geçen Osetya, Abhazya, Acaristan gibi özerk bölgelerin isimlerini belki ilk defa duyuyoruz.

Uzun zamandan beri, Çorum Haber gazetesi Genel Yayın Yönetmeni Mehmet Yolyapar’a gazetede bir de tarih konularında köşe yazısı yazacak bir tarihçi bulmasını rica ediyorum. Her defasında kendisinden aldığım cevap, ”ağbi çok kişiye teklif ettim ama hiçbir kimse bunu kabul etmiyor” şeklinde oldu.

Ben 13 yıldan beri yazdığım yazılarımla bilgimin elverdiği ölçüde hemşehrilerimle birikimlerimi paylaşmaya çalışıyorum. Çorum’dan yetişmiş bir bilim adamı ve devlet adamı olarak bu görevi büyük bir memnuniyetle yapıyorum.

Çorum’da tarih konuları ile ilgilenen çok yetenekli insanlar olduğunu tahmin ediyorum. Ayrıca Hitit Üniversitesi’nde ve orta eğitim kurumlarında çok sayıda tarihçinin görev yaptığını da biliyorum. Bugün bir defa daha kendilerine sesleniyorum ”LÜTFEN HALKIMIZI AYDINLATINIZ!” İçinizden birisinin Çorum Haber gazetesinde köşe yazarlığına başlamasını samimiyetle istiyorum.

Halkımız sizin yazılarınızla, Kafkasları, Balkanları, Orta Asyayı ve daha bir çok yerleri tanımak imkanını bulacak ve ülkemizi çok yakinen ilgilendiren bu coğrafyalarda neler olduğu hakkında tarihsel gelişmeleri de öğrenerek, fikir sahibi olacaktır.

*     *     *

Tarihçi arkadaşlar devreye girinceye kadar ben bilgisayar’da bulduğum ”Kafkas Halkları” hakkındaki bilgiyi aynen sizlerin değerlendirmesine sunuyorum;

”Kafkasya halkları, Kafkasya’da yaşayan halklar. Bu halklar, coğrafi olarak Kuzey Kafkasya halkları ve Güney Kafkasya halkları biçiminde adlandırılırlar.

Etnik açıdan, özellikle dil açısından da Kafkasya yerlileri, Hint-Avrupa kökenliler ve Türk asıllı halklar biçiminde üç öbeğe ayrılırlar Etnik açıdan, özellikle dil açısından da Kafkasya yerlileri, Hint-Avrupa kökenliler ve Türk asıllı halklar biçiminde üç öbeğe ayrılırlar.

Kuzey Kafkasya’da Karadeniz kıyısından doğuya, Hazar Denizi’ne doğru, Rusya Federasyonu (RF) resmi tanımlamasına göre, şu halklar sıralanmıştır: Şapsığ,  Adige, Çerkes, Abaza, Nogay, Karaçay, Kabartay, Balkar, Oset, İnguş, Çeçen ve Dağıstan halkları. Dağıstan’da Ruslarla birlikte dili tanınmış 14 halk bulunur. Ayrıca Abhazlar, dil ve etnik yönden Kuzey Kafkasya halklarından sayılırlar. 2002’de Kuzey Kafkasya halklarının toplam nüfusu 6 milyona yakındı. Bu halklar arasında dil ayrılığına karşın tarihten gelme bir kültür birliği de vardır.

Krasnodar Kray, Stavropol Kray ve Adigey Cumhuriyeti’nde yoğunlaşan ve bu üç bölgede büyük çoğunluğu oluşturan Ruslar, Kuzey Kafkasya genel nüfusunun da çoğunluğunu oluştururlar.

Bugün Kuzey Kafkasya’daki cumhuriyetlerde, genel resmi dil Rusçadır; Rusça yanında,ayrıca 20’den çok yerel resmi dil (ya da edebiyat dili) vardır.

Güney Kafkasya’da ise, Karadeniz kıyısında Gürcistan, Hazar Denizi kıyısında Azerbaycan, bu iki ülkenin güneyinde de Ermenistan bulunur. Gürcistan’a bağlı Abhazya ve Güney Osetya, Azerbaycan’a bağlı Karabağ, tek yanlı bağımsızlık ilan etmiş durumdadırlar. Ayrıca Ermenistan Azerbaycan topraklarının bir bölümünü işgal altında tutmaktadır.

Etnik yönden, Kuzey Kafkas halklarından sayılan Abhaz, Abaza, Şapsığ, Adige, Çerkes (Kabartay ve Besleney kökenliler), Kabartay, İnguş, Çeçen ve Dağıstanlıların çoğu (Avar, Dargi, Lak, Lezgi, Tabasaran, Rutul, Agul ve Tsahur) ile Güney Kafkasya halklarından Gürcüler, Svanlar, Megreller ve Lazlar yerli Kafkas halklarını oluştururlar. Ayrıca Svanların Abhaz ve Adigeler ile, Nartlar destanı örneğinde olduğu gibi, tarihsel ve kültürel bağlantıları vardır.

Kuzey Kafkas halklarından Karaçay, Nogay, Balkar ve Kumuklar ile Güney Kafkasya halklarından Azeriler ve Ahıska Türkleri Türk kökenli halkları; Kuzey Kafkas halklarından sayılan Osetler, Güney Kafkasya’da yaşayan Ermeniler, sonradan Kafkasya’ya yerleşmiş olan Ruslar, Kürtler de Hint-Avrupa kökenli halklardır

*     *     *

Rusya’nın 90’lı yıllarda dağılması ile Kafkasya’da çalkantılı bir dönem yaşanmaktadır. Güney Kafkasya’da Azerbaycan ile Ermenistan,Gürcistan’dan ayrılmak isteyen özerk bölgeleri (Güney Osetya, Abhazya) nedeniyle Rusya arasında devamlı bir sürtüşme yaşanıyor.

Acaristan, Abhazya ve Güney Osetya, Rusya’nın dağılması ile bağımsızlığını ilan eden Gürcistan sınırları içinde kaldılar. Bu üç özerk bölgede farklı zamanlarda Gürcistan’dan ayrılmayı ve bağımsız olmayı istediler. Bugünkü yazımda güncel olduğu için size Güney Osetya ile ilgilibilgiler vereceğim;

Güney Osetya, Kasım 1989 tarihinde Gürcistan devletinden özerkliğini ilan etti. Silahlı çatışmalar 1992’ye kadar sürdü.

Haziran 1992 tarihinde Rus, Gürcü ve Güney Osetyalı liderler ateş kes imzaladılar. Ve üç tarafında 500’er askerle katılacağı bir barış gücü oluşturdular.

Daha sonraki yıllarda kendi anayasasını oluşturan Güney Osetyalılar kendi cumhurbaşkanlarını da seçtiler. 2001 yılında Rusya’dan bağımsızlıklarını tanınmasını istediler. Bu arada Rusya sınırları içinde bulunan Kuzey Osetya ile birleşerek Rusya’ya katılmak istediklerini belirttiler.

2008 yılında Batı’nın, Kosova’nın Sırbistan’dan bağımsızlığını desteklemesinin ardından, Güney Osetya’da kendi bağımsızlığının tanınmasını istediler. Gürcistan’ın Nato’ya üyelik çabalarına misilleme olarak, Rus parlamentosu Devlet Başkanlığı’na Güney Osetya ve Abhazya’nın Gürcistan’dan bağımsızlığını tanımasını önerdiler.

Geçen ay Güney Osetya’nın, Gürcistan’ın güç paylaşımını teklifini redderek bağımsızlık isteğini tekrarlaması gerginliği artmasına neden oldu.

Cumartesi günü de sizinde basından ve televizyonlardan takip ettiğiniz gibi Gürcü birlikleri Güney Osetya’ya saldırdı.

*     *     *

Bilindiği gibi Gürcistan Türkiye’nin Orta Asya’ya açılan yegane kapısı olduğundan ve Bakü-Tiflis-Ceyhan boru hattının da Gürcistan’dan geçmesi nedeniyle bizim için son derece önemli bir ülke konumundadır. Ayrıca son aylarda temeli atılan, Londra’yı Pekin’e bağlayacak Bakü-Tiflis-Kars demiryolu ülkemiz önem verdiği bir projedir.

*     *     *

Bu olay, Kafkaslarda etkin olmayı isteyen ABD’nin, bu tutumunun Rusya tarafından kolaylıkla kabul edilmeyeceği ve gereğinde silaha başvurulabileceğini göstermiştir.

Temenni edelim ki bu çarpışmalar kısa sürede bitsin ve çevremizde barış ortamı tekrar sağlansın.

Bodrum-Dörttepe,10 Ağustos 2008

Kafkasya halkları,Vikipedi, özgür ansiklopedi

”Kafkasya’da savaş”

Cumhuriyet gazetesi, 9 Ağustos 2008