SAİNT PETERSBURG GEZİSİ (III) Osmanlı-Rus Harbi (1568 – 1812)

1568-1570 Osmanlı-Rus Savaşı hakkında bilgiye ulaşamadım. 1676-1681 Osmanlı-Rus Savaşı Osmanlı İmparatorluğu ile Rusya arasında ilk büyük savaştır. Bu savaşın sonunda Osmanlı kazanmış ve Ukrayna paylaşılmıştır.

1686-1700 Osmanlı-Rus Savaşı, Osmanlı-Kutsal İttifak savaşının (1683-1699) bir parçasıdır. II. Viyana kuşatması sonunda bütün Avrupa ülkelerinin Osmanlı’ya karşı birleşerek savaşması sonucu çıkmıştır. Yapılan Karlofça Antlaşması (1699) ile Osmanlı batıda büyük çapta toprak kaybetmiştir. (Macaristan, Dalmaçya, Mora ve Azak Kalesi). 1. Petro ile Rus İmparatorluğu’nun yükselme devri başlarken, Osmanlı İmparatorluğu gerileme dönemine giriyordu. Bilindiği gibi 1683 Viyana bozgunundan sonra Türk-Rus ilişkileri Osmanlı aleyhine olmaya başlamıştır.

1711 yılında Prut Savaşı sonunda yapılan Prut Antlaşması ile Rusların elinde bulunan Azak Kalesi geri alındı ise de yavaş yavaş Rusya yayılmacılık politikasını sürdürdü.

Rusya’nın bu politikasının neticelerini kısa başlıklar halinde vermeyi istiyorum.

∑ Rusların Kafkasya’ya girmesi, Osmanlı’nın da Azerbaycan’a asker göndermesi üzerine yapılan İstanbul Antlaşması (1724) ile Dağıstan ve Hazar kıyıları Ruslara bırakıldı. Karabağ, Revan, Tebriz ve Gence Osmanlılara kaldı.

∑ 1736-1739 Osmanlı-Rus Savaşı sonunda yapılan II. Belgrad Antlaşması (1739) ile Azak Kalesi’nin yıkılması ve Azak’ın Rusya’nın olması kararlaştırıldı.

∑ I. Petro’nun yayılmacı politikasına sahip çıkan Rus tarihinin en önemli figürlerinden Çariçe II. Katherina 1762-1796 yılları arasındaki uzun hükümranlık döneminde altı yıl (1768-74) devam eden ve Rusların Hotin Kalesi’ni aldığı, Eflak ve Boğdan’ı işgal ettiği, Kırım, Bükreş, Rusçuk ve Silistre’yi aldığı, Çeşme’de Osmanlı donanmasını yaktığı ve Ege Denizi’ne hakim olduğu Osmanlı-Rus Savaşı sonunda imzalanan Küçük Kaynarca Antlaşması (1774) gereğince Kırım’a bağımsızlık verildi. Kerç, Yenikale, Kılburnu kaleleri ile Azak çevresi Ruslara bırakıldı. Ruslara Karadeniz ve Akdeniz’deki Osmanlı limanlarında serbest ticaret yapması yanında Fransa ve İngiltere’ye tanınan kapitülasyonlar da verildi.

∑ Ruslar, Küçük Kaynarca Antlaşması’ndan sonra Kırım’ın iç işlerine karıştılar. Destekledikleri Şahingiray’ı han seçtirmek için Kırım’a ordu gönderdiler. Şahingiray’ı zorla han seçtirdiler. Osmanlı Şahingiray Hanlığını tanımadı. Savaş tehlikesi belirince Fransa araya girdi. Aynalıkavak Antlaşması (1779) yapıldı. Ruslar Kırım’dan askerlerini çekerken Osmanlı Devleti de Şahingiray Hanlığı’nı tanıdı.

∑ Osmanlıların Rumeli’den çıkarılması, Kırım’ın Rusya’ya bağlanması, İstanbul’un alınarak Bizans Devleti’nin yeniden kurulması kararları da dahil, Çariçe II. Katherina ile Avusturya Kralı’nın Osmanlı Devleti’ni paylaşma planlarını gerçekleştirmek için başlattıkları savaş (1787-1792 Osmanlı-Rus Savaşı) Prusya (Almanya) ve İngiltere’nin Osmanlı’yı desteklemesi üzerine Yaş Antlaşması (1792) ile sonuçlandı. (Osmanlı Devleti topraklarını tek başına koruyamayacağını anlayınca Avrupalı devletlere karşı denge politikası izlemeye başlamıştı.) Bu antlaşmaya göre Kırım’ın Ruslar’a ait olduğu kabul edildi. Ruslar ve Avusturya işgal ettiği yerleri boşalttı.

∑ XIX. Yüzyıl başlarında Avrupa’da meydana gelen olaylar, Napolyon’un kendisini imparator ilan etmesi ve bunun İngiltere ve Rusya tarafından tepkiyle karşılanması, Napolyon’un Mısır’ı işgal etmesi nedeniyle bozulan Osmanlı-Fransa dostluğunun yeniden kurulması, Ege adalarında ve Balkanlarda Panslavizm propagandaları Osmanlı Devletini yakinen etkilemiştir.

Napolyon, iktidarını tanımayan İngiltere ve Rusya’ya karşı savaş açtı. Baskılara rağmen III. Selim Napolyon’un iktidarını tanıdı. Bunun üzerine İngiltere ve Rusya Osmanlı Devleti’ne savaş açtı (1806-1812 Osmanlı-Rus Savaşı). Napolyon Rusya’yı yenilgiye uğrattı. Bu savaşın sonunda Ruslarla Fransızlar arasında Tilsit Antlaşması imzalandı. Napolyon antlaşmada, Rusya’nın Osmanlı Devleti’nden toprak almasını kabul etti. II. Mahmut Fransa’nın bu ikili politikasına tepki göstererek Rusya ile Bükreş Antlaşması’nı (1812) imzaladı. Rusya Eflak ve Boğdan’ı geri verdi. Besarabya Ruslara kaldı. Prut nehri sınır oldu. İlk kez Balkanlı bir toplum (Sırplar) Rusya’nın baskısıyla sadece vergi vererek iç işlerinde serbest bir toplum haline dönüştü. Ayrıca Ruslara Tuna’da serbest ticaret hakkı tanındı. (Ruslar Tuna’da, ticaret gemisi görüntüsü altında askeri gemi dolaştırmaya başladılar.)

Sırplara tanınan bu hak, Fransız ihtilalinin de etkisiyle, diğer Balkan halklarında da bağımsızlık fikrinin doğmasını daha da hızlandırdı.

Antalya, 24 Haziran 2009