ESKİ MEDENİYETLERDE SU ve ATIKSU KONFERANSI-YENİ HAMAM’IN KAYBOLAN SUYU ! (III)

Eski medeniyetlerde su ve atıksu teknolojilerinin tartışıldığı “Eski Medeniyetlerde Su ve Atıksu” Konferansı (International Water Association Specialized Conference on Water and Wastewater Technologies in Ancient Civilizations 2012) isimli uluslararası konferansta sunmuş olduğum “OSMANLI DÖNEMİ HAMAMLARI VE SU YOLLARI (ALTYAPI TESİSLERİ)-ÇORUM ALİ PAŞA(YENİ)HAMAM ÖRNEĞİ” başlıklı tebliğimin içinde kısaca bahsettiğim “YENİ HAMAM’IN KAYBOLAN SUYU” hakkında sizleri de bilgilendirmeyi istiyorum.

*     *     *

Yeni Hamam 1943 yılında Vakıflar Teşkilatı tarafından satışa çıkarılmıştı. Rahmetli babam hamamı satın aldı.

Yeni Hamam’ın tapusunda “Sulu Hamam” diye de şerh bulunmaktadır. Ayrıca tapu kayıtlarında hamamın eski hat olarak tanımlanan hattı için bağlardan geçiş hakkı olduğu belirtilmiştir.

Babam tarafından açılan bir dava sonucu, hamama ait suyun çıktığı mahal olan Sarıbayır mevkiinden hamama kadar su borusunun geçtiği gayrimenkuller aleyhine Çorum Asliye Hukuk Hakimliği’nin 20.10.1946 tarih,789/1117 sayılı ilamı mucibince mecra hakkı olduğu karara bağlanmıştır.

1957 yılında işletmeye alınan Çorum Çimento Fabrikası’na su temini nedeniyle, fabrika sahasında açılan artezyen kuyusunda su çıkması sonucunda hamamın kendisine ait suyu kaybolmuştur. Bu dönemde aynı bölgede bulunan Ilıca bağlarının da suları da benzer bir akibet ile karşı karşıya kalmıştır.

Şehre bir fabrika kazandırma coşkusu şahısların bu kayıplarını gölgelemiş ve büyük mağduriyetlerine sebep olmuştur. Bugünden geriye doğru baktığımda bunun büyük bir haksızlık olduğunu düşünüyorum.

1959 yılında Belediye’ye belirli bir para ödenerek hamama su tahsis edilmesi sağlanmıştır. Tahsis edilen bu su bugünkü Bayındırlık lojmanları önündeki Dağıtım Yapısı’ndan (terazi) (kümbet) verilmiş ve eski hat diye tanımlanan borular vasıtasıyla Albayrak Sokağı üzerinden Sepetçi Sokağı’ndaki eski hatta akıtılmıştır.

Bu su 1966 yılına kadar kullanılmıştır. Dönemin Belediye İdaresi ne yazık ki, para ödenerek alınan suyu kesmiştir. Çözüm için hamamın külhanında kuyu açılmış ise de çıkan su şartları sağlamadığı için kullanılamamıştır.

O günden beri Yeni Hamam terkos suyu ile çalıştırılmakta olup su yokluğu işletmede zor ekonomik koşullar yaratmaktadır.

*     *     *

Açıklanan iki hattın1957 ve 1966 yıllarından beri kullanılmaması nedeniyle durumunun ne olduğu bugün bilinmemektedir. Ben bu çalışmamla, Prof. Dr. Kazım Çeçen’in İstanbul’daki su yolları hakkındaki yayınlarına benzer bir çalışma yaptım.

Ayrıca Çorum’da bu su yolu gibi bugün kullanılmayan sayısız su yolunun (Ulucami, Paşa Hamamı, Güpür Hamamı ve diğerleri) tarihi geçmişi, nerelerden geçtiği ve halihazır durumları ile ilgili bir çalışmanın bulunduğunu da tahmin etmiyorum. Bunlar üzerine muhakkak çalışmalar yapılmalıdır.

Gelecekte Çorum üzerine çalışma yapacaklar bu tip çalışmaların yapılmamış olmasının eksikliği her zaman hissedeceklerdir.

*     *     *

Yeni Hamam’ın, tarihi su yolunun kullanılmadığı yaklaşık 47 yıllık süre içinde tahrip olduğunu düşünmekteyim.

Zamanında Çorum’da çeşitli su yapılarının “Dağıtım Merkezi”lerinin( Terazi) (Kümbet) yıkılmış ve yerine apartman yapılmış olması tarihi yapıların korunamaması açısından çok düşündürücüdür.

1890 yılında Harita yüzbaşısı Osman tarafından hazırlanan eski Çorum haritasında da yer alan diğer su taksim ve terazi yapılarının hiçbirisi günümüze kadar korunamamıştır.

*     *     *

Herbiri ayrı ayrı bir değer olan tarihi hamamların bir çoğu günümüze kadar korunamamıştır. Bunun örneklerine Çorum Merkezde olduğu gibi ilçelerde de rastlanmaktadır.

Hamamların korunmasına gereken önem verilmemektedir.

Bu tarihi değerleri koruma görevi yalnız mülk sahiplerine bırakıldığı taktirde bu hamamların birçoğu yıkılıp gidecektir. Bunların ihyasına devletimiz de katkıda bulunmalıdır. Eğer bunlar sahiplerince yeniden ayağa kaldırılamayacak ise kamulaştırılmalı ve emlak vergilerinin yüzde onunun biriktiği Çorum Özel İdare nezdindeki hesabından kullanılır hale getirilmelidir.

İstanbul,2 Haziran 2012