İZMİR KÖRFEZİ / İzmir – Konak Belediyesi Söyleşileri (24 Aralık 2013)

Yazı Ahmet Samsunlu’nun yaptığı sunumdan yazı haline getirilmiştir.

Not: Figürlerin, Tabloların ve Formüllerin daha yüksek çözünürlüklü görüntüleri için görsele sağ tıklayıp “resmi yeni sekmede aç” seçeneğini seçiniz

••••••••••••••••••••••••••••••••••••••   Yansı 1   ••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••

İZMİR’E GELMEMİ ETKİLEYEN NEDENLER

 Ege Üniversitesi Mühendislik Fakültesinin  yeni kurulmuş olması

 İzmir’in yaşam kalitesi

 Deniz ve Körfez

••••••••••••••••••••••••••••••••••••••   Yansı 2   ••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••

İZMİR’İN YAŞAM KALİTESİ VE KİRLENME

İzmir’de yaşam kalitesini etkileyen faktörlerin başında İzmir Körfezi’nin  varlığı gelmektedir.

İzmirli’nin deniz ile kurduğu ilişki  kendisinin yaşam kalitesini etkilemektedir.

1960’lı yıllardan sonra sanayileşme ve nüfusun artması  körfezin kirlenmesine neden olmuştur.

Açık bir kanalizasyona benzeyen Meles, Manda gibi 16 dere Körfeze kirlilik taşıdığı gibi

98 kanalizasyon ağzı da doğrudan Körfeze bağlanmış ve kokar hale gelmesine neden olmuştur.

Kirlinme bilhassa Körfezin iç kesimlerinde aşırı boyutlara ulaşmış ve ekolojik denge bozulmuştur.

Kirlilik sebebiyle Körfezde ötrifikasyon ve kırmızı alg patlaması olayları yaşanmıştır.

••••••••••••••••••••••••••••••••••••••   Yansı 3   ••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••

Meles çayı deltasının ıslah edilmeden önceki durumu

••••••••••••••••••••••••••••••••••••••   Yansı 4   ••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••

YÜZEYSEL SU KALİTE GRUPLARI

Meles Deresi üzerinde 1976 yılında bir çalışmada;

Dericiler Bölgesinde  BOİ5 (5 günük biyokimyasal oksijen ihtiyacı) değeri 5.300 mg/lt, çözünmüş oksijen (O2) değeri 0 olarak ölçülmüştür.

Meles Deresi’nin Körfez ile birleştiği noktada BOİ5  değeri 120 mg/lt O2 değeri 0 olarak ölçülmüştür.

Buna göre Meles Deresi IV.kalite sınıfına giren açık bir kanalizasyon hattı niteliğindedir.

••••••••••••••••••••••••••••••••••••••   Yansı 5   ••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••

RUHR HAVZASI SU KALİTE DEĞERLENDİRMESİ

••••••••••••••••••••••••••••••••••••••   Yansı 6   ••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••

••••••••••••••••••••••••••••••••••••••   Yansı 7   ••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••

••••••••••••••••••••••••••••••••••••••   Yansı 8   ••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••

ATIKSU DEŞARJLARININ YANI SIRA KÖRFEZİN KİRLENMESİNİN DİĞER ÖNEMLİ NEDENLERİ

1-Körfeze ulaşan dereler ile kentsel alana ve körfezin toplama havzasına düşen yağışların taşıdığı kirletici yükler.

2-Körfez çevresindeki havzalardaki tarımsal etkinlikler sonucunda oluşan kirletici yükler.

3-Liman faaliyetleri ile deniz trafiğinden kaynaklanan kirletici yükler.

4-Deniz tabanındaki eski kirli birikimlerden su sütununa geçen kirletici yükler.

5-Açık denizle olan madde alışverişi.

Ayrıca İzmir körfezi içindeki akıntı düzenini olumsuz etkileyen engeller de kirlenmeyi arttırıcı rol oynamaktaydı.

••••••••••••••••••••••••••••••••••••••   Yansı 9   ••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••

İZMİR KÖRFEZİ’NİN KURTARILMASI GİRİŞİMLERİ

BÜYÜK KANAL PROJESİ

İzmir Körfezini bu durumdan kurtarmak için, bir yandan şehrin kanalizasyon sorununu çözecek, öte yandan yıllarca biriken kirlilikle rengi bile yer yer kahverengiye dönen körfezdeki kirlenmeyi önleyecek ve ona yarım asırdır kaybettiği doğal canlılığı yeniden kazandıracak bir proje yapılması kararlaştırıldı.

İzmir Büyük Kanal Projesinin amacı; en basit şekliyle, İzmir’in tüm evsel ve endüstriyel atıksularını toplayarak arıttıktan sonra İzmir Körfezi’ne deşarj etmekti. Ancak yapılacak çalışmalar sadece körfeze dökülen atıksuları toplayıp arıtmaktan ibaret değildi.

Yapılacak çalışmalar;

• Atıksu Arıtma tesislerinin kurulması

• Körfeze ulaşan derelerin ıslah edilmesi,

• Yağmur ve yüzeysel su drenajlarının yapılması,

• Körfezde önceden balıkçılık faaliyetleri için yapılmış olan ve akıntıyı keserek kokuşmaya sebep olan dalyanların yıkılması,

• Deniz dibinde akıntıları rahatlatıcı kanalların ve dip taramalarının gerçekleştirilmesi, mevcut ve yetersiz kanalizasyon sisteminin iyileştirilmesini kapsayacak şekilde olmalıydı.

••••••••••••••••••••••••••••••••••••••   Yansı 10   ••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••

BÜYÜK KANAL PROJESİ

Tüm evsel ve endüstriyel atıksuları toplanıp arıtıldıktan sonra yeniden körfeze vermeyi amaçlayan ve ilk yıllarda “İzmir Kanalizasyon Projesi” olarak anılan “Büyük Kanal Projesi” DSİ tarafından 1969 Yılında Camp-Harris-Messare ortaklığınca hazırlanarak 1971 yılında tamamlanmıştır. Böylece  “İzmir Kanalizasyon Master ve Fizibilite Raporu” ortaya çıkmıştır.

İzmir Kanalizasyon Projesi 1974 yılında İller Bankası Genel Müdürlüğü programına alındı. Revize çalışmaları ve kesin projelerin yapılması işi ihale ile ederal Alman Holfelder Firması’na verildi.

Yeniden hazırlanan ve 1981 yılında tamamlanan, özel çalışmalarla desteklenen İzmir Kanalizasyon Ana Plan ve Olabilirlik Projesi İmar ve İskan Bakanlığı’nca onaylanmış ve Büyük Kanal Projesi’nin ana kollektör inşaatlarının yürütülmesi için İzmir Belediye Meclisi’nin 1982 yılı kararı ile İller Bankası yetkili kılınarak 1983 yılının ikinci yarısında İller Bankasınca 4 grup halinde ihalesi yapılmış ve inşaatlara başlanmıştır.

1987’li yıllara gelindiğinde projenin yürütülmesinde İZSU görevlendirildi.

••••••••••••••••••••••••••••••••••••••   Yansı 11   ••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••

••••••••••••••••••••••••••••••••••••••   Yansı 12  ••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••

BÜYÜK KANAL PROJESİ’NE EGE ÜNİVERSİTESİNİN KATKISI

Ege Üniversitesine bağlı 1973 yılında Deniz Bilimleri Enstitüsü kurulmuş ve Piri Reis Gemisi araştırmalar için  satın alınmış ve 1978 yılında İzmir’e getirilmiştir.

Ayrıca bu dönemde Ege Üniversitesi Mühendislik Fakültesi bünyesinde 1975 yılında Çevre Mühendisliği Bölümü kurulmuştur. 1978 yılında İnşaat Fakültesi bünyesinde Kentsel Altyapı Enstitüsü faaliyete geçmiştir.

••••••••••••••••••••••••••••••••••••••   Yansı 13  ••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••

Aytaç, S. (1976): ” Meles Çayı Kirliliğinin Matematiksel Model ile İncelenmesi. ” Ege Üniversitesi, Mühendislik Fakültesi, İzmir. (Yöneten A.Samsunlu)

Fenli, A (1977) Manda Deresi Kirlilik Etüdü ve Matematiksel Model Araştırması ” Ege Üniversitesi, Mühendislik Fakültesi, İzmir. (Yöneten A.Samsunlu – F.İldeş)

Samsunlu, A., ve diğ (Ekip çalışması) (1978) “İzmir Kanalizasyon Projesi ve Veri Toplamak Amacıyla Yapılan Endüstri Pis Suları Analizleri Ön Raporu, Ege Üniversitesi, Çevre Mühendisliği Bölümü, İzmir, Proje başkanı

Samsunlu A. Baysal B, (1979)” İzmir Körfezi ile İlgili Bazı Araştırmalar” TMMOB, İnşaat Mühendisleri Odası İzmir Şubesi Teknik Haber Bülteni, İzmir.

Samsunlu, A., ve diğer (Ekip çalışması) (1981), İller Bankası için hazırlanan İzmir Kanalzizasyon Projesi, Körfez Araştırmaları Raporu, Ege Üniversitesi, İnşaat Fakültesi, İzmir, Proje başkanı

Demircioğlu, G.(1986): ” Evsel Atık Suların Nitrifikasyon – Denitrifikasyon Metodu ile Arıtılması ve İzmir Arıtma Tesisi Sorununa Bir Yaklaşım. ” Dokuz Eylül Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, İzmir.(Yöneten Ahmet Samsunlu)

••••••••••••••••••••••••••••••••••••••   Yansı 14   ••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••

GELDİAY, R. ve KOCATAŞ, A., 1980: İzmir Körfezi’nde Evsel ve Endüstriyel Atıkların Neden Olduğu

Kirlenme (Pollusyon):Fiziko-Kimyasal ve Biyolojik Etkileri. Bilim Birlik Baş arı Der.Vol.7, No.6, ss.3-9

AKYARLI, A., KAYALAR, A. ve ARISOY,Y., 1980: Gediz Irmağı Mansap Kesimi Akım Ölçümleri. EÜ

İnşaat Fakültesi Kentsel Altyapı Mühendisliği Enstitüsü, Gediz Irmağı Mansap Kesimi Kirlilik Araştırmaları Projesi, İzmir, Vol.I, s.5.1-6.6

EGE ÜNİVERSİTESİ., 1981:İzmir Kanalizasyon Projesi Körfez Araştırmaları Raporu. EÜ İnşaat  Fakültesi, Kentsel Altyapı Mühendisligi Enstitüsü, Vol.I ve II(Yönetici Ahmet Samsunlu)

İZDAR, E., 1981: İzmir Körfezi Tuzluluk ve Sıcaklık İlişkileri Üzerine Yeni Gözlemler. R/V K.Piri Reis

Dergisi, No.1, İzmir

İzdar, E. (1981)İzmir Körfezi Oşinografik ve Deniz Deşarjı Yöreleri Batimetrik ve Jeolojik Etüdü.İller Bankası Genel Müdürlüğü. (Temel Araştırıcı)

ÜNSAL, S, ÇİRİK,Ş,ve BENLİ, H.A., 1981: İzmir Körfezi Ojinografisi ve Deniz Deşarjı Yöreleri

Batimetrik ve Jeolojik Etüdü. DBTE. 014, Bölüm IV, ss.129-184

AKYARLI, A., 1982: Arıtılmı[1] Atık Su Boşaltımından Sonra İzmir Körfezi’nde Doğabilecek Koşullar.

İzmir, MO.İ zmir ubesi, zmir Körfezi Projesi ve Teknik Boyutları Konferansı, 12 s.

SU YAPI-HOLFELDER., 1981: İzmir Kanalizasyon Projesi Ana Plan ve Olabilirlik Raporu, I, II, III. Su

Yapı Müş avir Mühendisler Kollektif Şirketi-Holfelder, Ankara

USLU, O., 1985: zmir Atıksu Arıtma Tesisleri Fizibilite Etüdü. (zmir Waste Water Treatment Plant,

Feasibility Study), DEÜ Mühendislik-Mimarlık Fakültesi, Çevre Müh. Bölümü

••••••••••••••••••••••••••••••••••••••   Yansı 15   ••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••

BÜYÜK KANAL PROJESİ UYGULAMALARI

Büyük kanal projesi kapsamında Narlıdere’ den başlayan ve Çiğliye kadar uzanan Ana Kuşaklama Kanalı üzerinde 4 pompa istasyonu bulunmaktadır. Her pompa istasyonu, bir sonraki pompa istasyonuna atıksuları göndermek üzere pompaj yapmaktadır. İzmir körfezini çevreleyen ana kuşaklama kanalı üzerinde sırayla Gümrük, Bayraklı, Karşıyaka ve Çiğli Atıksu Pompa İstasyonları bulunmaktadır.

Büyük kanal projesi kanalizasyon ağı, pompa istasyonları ve atıksu arıtma tesisleri

••••••••••••••••••••••••••••••••••••••   Yansı 16   ••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••

BÜYÜK KANAL PROJESİ UYGULAMALARI

Gümrük Pompa İstasyonundan Narlıdere ilçesinin bir bölümü ile Balçova ve Konak ilçesinin bir bölümünün atıksuları Bayraklı pompa istasyonuna gönderilmektedir.

Bayraklı pompa istasyonundan ise Gümrük pompa istasyonundan gelen atıksular ile Konak ilçesinin diğer bölümünden gelen atıksular, Bornova, Gaziemir, ve Buca ilçelerinin atıksuları Karşıyaka pompa istasyonuna gönderilmektedir.

Karşıyaka pompa istasyonu ise Bayraklı pompa istasyonundan gelen atıksular ile Karşıyaka Alaybey bölgeleri ve yakınındaki atıksuları Çiğli pompa istasyonuna göndermektedir.

En büyük kapasiteye sahip olan Çiğli pompa istasyonu, Çiğli Atıksu Arıtma tesisi öncesi son istasyon olup, Karşıyaka pompa istasyonu, Karşıyaka ilçesinin önemli bir bölümü ile Çiğli ilçesinden gelen tüm atıksuları Çiğli Arıtma Tesisine göndermektedir.

••••••••••••••••••••••••••••••••••••••   Yansı 17   ••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••

ANA TOPLAYICI KANALİZASYON HATTININ İNŞASI

••••••••••••••••••••••••••••••••••••••   Yansı 18   ••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••

ÇİĞLİ ATIKSU ARITMA TESİSİ

1983 yılında ihale edilen projede biyolojik arıtma olarak fakültatif stabilizasyon havuzları ön görülmüştü. Bunun seçilmesinin nedeni Çiğli’deki alanın devlete ait olması ile kolay çalıştırılabilmesi ve işletme maliyetinin düşük oluşuydu.                       

Fakültatif Stabilizasyon Havuzunun Şematik Görünümü

••••••••••••••••••••••••••••••••••••••   Yansı 19   ••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••

ÇİĞLİ ATIKSU ARITMA TESİSİ

Projenin uygulama aşamasında stabilizasyon havuzu sisteminden vazgeçilmiş ve aktif çamur sistemine geçilmiştir. Bu sisteme geçilmesinin nedeni daha az alan gerekliliği yanında yüksek arıtma verimine sahip olmasıdır.

Aktif çamur sisteminin uygulandığı bir tesisin şematik kesiti

Bugün Çiğli’de bulunan 7m³/sn (605.000m³/gün) kapasiteli Atıksu Arıtma Tesisine iletilip, ileri biyolojik yöntemlerle arıtılan atıksular 2,5 km’lik açık boşaltım kanalı ile orta körfeze verilmektedir. Büyük Kanal Projesi bileşenlerinden Çiğli Atıksu Arıtma Tesisi 2000 yılında tamamlanarak devreye alınmıştır.

••••••••••••••••••••••••••••••••••••••   Yansı 20   ••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••

Çiğli atıksu arıtma tesisi

••••••••••••••••••••••••••••••••••••••   Yansı 21   ••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••

Çiğli atıksu arıtma tesisinden bir görünüm

••••••••••••••••••••••••••••••••••••••   Yansı 22   ••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••

ATIKSU ARITIMI

••••••••••••••••••••••••••••••••••••••   Yansı 23   ••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••

İzmir’in Güzelbahçe İlçesi ve Narlıdere’nin bir bölümünün atıksularını arıtmak amacıyla planlanan 250 lt/sn (21.600m³/gün) kapasiteli Güneybatı Atıksu Arıtma Tesisinin inşa çalışmalarına 2001 yılında başlanıp Ağustos 2002 tarihinde tamamlanarak devreye alınmıştır.

••••••••••••••••••••••••••••••••••••••   Yansı 24   ••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••

KÖRFEZ’DE İYİLEŞMELER

İzmir Büyük Kanal Projesi kapsamında yapılan tüm bu çalışmalar neticesinde; körfezin su kalitesinde önemli iyileşmeler gözlenmiştir.

Özellikle iç körfez başta olmak üzere, körfezin değişik bölgelerinde çekilen deniz dibi fotoğrafları da değişik türde canlıların deniz dibinde yayılmaya başladığını ve hayatın yeniden canlandığını, bulanıklığın hızla azaldığını göstermektedir.

Dokuz Eylül Üniversitesi (DEÜ) tarafından yapılan ‘Büyük Kanal Projesinin İzmir Körfezi Denizel Ortamında Fiziksel, Kimyasal, Biyolojik ve Mikrobiyolojik Etki ve Sonuçlarının İzlenmesi’ başlıklı çalışma, su kalitesinde büyük bir iyileşme yaşandığını, buna bağlı olarak da denizdeki biyolojik çeşitliliğin ve popülasyonun giderek arttığını ortaya koydu.

DEÜ tarafından hazırlanan raporda 2000 yılında Çiğli, 2002’de Güneybatı ve 2008’de Urla ileri biyolojik atık su arıtma tesislerinin devreye alınmasıyla başlayan deniz suyundaki iyileşme sürecinin, körfezi terkeden canlıların yeniden yaşam bulmaya başlamasında etkili olduğu vurgulandı.

••••••••••••••••••••••••••••••••••••••   Yansı 25   ••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••

Büyük kanal projesinden sonra yeniden canlanan körfez tabanındaki denizaltı yaşamı

••••••••••••••••••••••••••••••••••••••   Yansı 26   ••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••

İZMİR KÖRFEZİNİN BUGÜNKÜ GÖRÜNÜMÜNE KAVUŞMASI İÇİN YAPILANLAR

-159 km uzunlukta, 92 adet dere ıslahı,

-Dereler üzerinde 118 adet seki (bent),

-2 atıksu arıtma tesisi,

-174 km uzunluğunda büyük çaplı toplayıcı kanalizasyon boru hattı,

-467 km uzunluğunda kanalizasyon şebekesi,

-100 adet yatay delgi ile köprü ve menfez genişletmesi,

-54 km uzunluğunda şehir içi ızgaralı açık kanal,

-85 km uzunluğunda eski dere yatağının yeniden açılması

••••••••••••••••••••••••••••••••••••••   Yansı 27   ••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••

ÇİĞLİ VE GÜNEYBATI ARITMA TESİSLERİ

••••••••••••••••••••••••••••••••••••••   Yansı 28   ••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••

İZMİR KÖRFEZ’İ VE İZMİR LİMANI PROJESİ

Bu proje  T.C Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığı ile İzmir Büyükşehir Belediyesi’nin birlikte uyguladığı çalışma olup 2012 yılında başlatılmıştır.

İzmir Limanı Rehabilitasyonu ile liman kapasitesi 3 kat artacak. Liman dünyanın ilk 50, Avrupa’nın ise ilk 20 konteyner limanı arasında yer alacak. . Şu anda 250 metre üzerindeki yük gemileri limana yanaşamamaktadır. Rehabilitasyonun tamamlanması ile 350 metre uzunluğunda yük gemileri artık limana yanaşabilecek.

Büyük Körfez Projesi adı verilen bu çalışmalarda hedef yüzülebilir bir körfez. İzmir Büyükşehir Belediyesi, Körfez’in kuzeyinde karasallaşan alanda dip taraması yapacak, ayrıca su giriş çıkışını (sirkülasyonu) sağlamak için dev bir kanal açacak.

İZSU, Körfez’in kuzey aksında -8 metre derinliğe ulaşacak kadar yaklaşık 13 kilometre uzunluğunda, 250 metre genişliğinde (Atatürk Organize Sanayi Bölgesi Deresi açıklarından Tuzla kıyı hattına kadar olan bölümde) bir sirkülasyon kanalı açacak. Orta körfezden gelen su, böylelikle güney körfeze girecek ve kuzeyden döngü ile çıkarak körfeze temiz su girdisini artıracak. Sağlanacak sirkülasyon körfezdeki ekolojik kalitenin korunmasını ve iyileştirilmesini sağlayacak.

••••••••••••••••••••••••••••••••••••••   Yansı 29   ••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••

BÜYÜK KANAL PROJESİ İLE İLGİLİ BASINDAKİ DEĞERLENDİRMELER

Tüm evsel ve endüstriyel atık suyunu toplayıp arıttıktan sonra yeniden Körfez’e vermeyi amaçlayan Büyük Kanal Projesi, fikir olarak ilk kez 1962 yılında eski İzmir Valilerinden ve dönemin Belediye Başkanı Enver Saatçıgil tarafından ortaya atıldı, Ekim 2002’de mutlu sonla noktalandı.

Projeye ilk start verildiği 1969 yılında İzmir Belediye Başkanı Osman Kibar’dı. Daha sonra İhsan Alyanak iki dönem, Cahit Günay, Ceyhan Demir, Burhan Özfatura, Yüksel Çakmur, daha sonra yeniden Burhan Özfatura Belediye Başkanlığı koltuğuna oturdu. Projenin ilk bölümünü açmak Ahmet Piriştina’ya nasip oldu.

1981’de bu sefer İzmir Valisi olmuş Hüseyin Ögütçen

İzmir Körfezi’ni kurtarma projesini gündeme getiren il vali olmuş. Konuyu dönemin Cumhurbaşkanı Kenan EVREN’e anlatmış, desteğini almış. Bakanlar Kuruluna gidip ilk projesini anlatmış, ilk ihalesinin yapılmasını sağlamış.

Leave a Comment.