EMPERYALİST BELÇİKA VE KONGO !

Son yazımın başlığı EMPERYAL VE EMPERYALİST NE DEMEK” idi. Bu yazımda Almanya’da öğrenciliğim sırasında benim de ilgi ile takip ettiğim, Avrupalıların devamlı tartıştıkları “KONGO AYAKLANMASI”nı ve öldürülen başbakan Lumumba’nın hikayesini, Belçika’nın bu Afrika ülkesinin tarihindeki  ‘’Emperyalist ülke’’ olarak konumunu açıklamaya çalışacağım.

* * *

Bugün Demokratik Kongo Cumhuriyeti olarak tanınan bu toprakların ilk yerlilerini günümüzde sadece çok küçük bir alanda yaşamlarını sürdüren Pigmeler oluşturmaktaydı. Yüzyıllar boyunca ilerleyen Bantu halkları, zaman içerisinde tarımdan, avcılığa kadar birçok alanda etkili olan topluluklar oluşturarak, söz konusu dönemde bölgede birçok devlet yapısını oluşturmuşlardır. Bu devletler içerisinde özellikle 14.yy’da kurulan ve Afrika’da bugüne kadar kurulan en güçlü devlet yapılarından birini oluşturan Kongo Krallığı ön plana çıkmıştır.

* * *

15.yy’da bölgeye ilk gelen Avrupalılar olan Portekizliler, Kongo nehrinin Atlas Okyanusu’na döküldüğü noktada keşifler yapmış, 1491 yılında ise ilk defa Kongo İmparatorluğu ile diplomatik ilişki kurmuşlardır. Böylece Avrupalılar buraya adımlarını atmışlardır. . Bu dönemde gerçekleştirilen karşılıklı ziyaretler ile daha da geliştirilen diplomatik ilişkiler, Kongo kralının dinini Hristiyan katolik olarak değiştirmesine varacak kadar ilerletilmiştir.

16.yy ile birlikte krallıkta başlayan çözülme ve çöküş, 17.yy’da özellikle Portekiz hakimiyetinin bölgede kaybolması ile birlikte zirveye ulaşmış, köle tüccarlarının ve Portekiz sonrası bölgeye hakim olmaya çalışan Hollanda ve Birleşik Krallık‘ın da çökmüş olan ülkeyi sömürüp, yağmalaması neticesinde tamamen ortadan kaldırılmıştır. 18.yy başlarında da Kongo bölgesinde kurulu birçok ülke de aynı şekilde ortadan kaldırılmış, 1866 yılında da son Portekizliler bölgeden ayrılmıştır.

* * *

1870 yılında bölgenin iç kısımlarına ziyaret gerçekleştiren ilk Avrupalı olan Galli Henry Morton Stanley her ne kadar Birleşik Krallık hükümetine bölgeyi krallık koloni sistemine bağlama önerisinde bulunsa da, bu öneri hükumet tarafından Nil bölgesinin kendileri için daha öncelikli olacağı gerekçesiyle kabul görmemiştir.

* * *

Birleşik Krallık tarafından bu önerinin reddedilmesini fırsat bilen Belçika Kralı II.Léopold uzun bir süredir koloni imparatorluğu kurma hayallerini gerçekleştirme arzusundaydı. 1885 yılında Kongo bölgesinin geleceği ile ilgili olarak gerçekleştirilen Berlin Konferansı‘nda, Kongo’nun kendisine özel mülkü olarak kullanımına verilmesine onay alarak kolonileşme tarihinde ilk ve tek olacak şekilde uluslararası hukuka aykırı bir şekilde bir bölgenin bir şahsın özel mülkü olarak ilan edilmesini sağlamıştır. Koloni tarihinde kolonileştirilen tüm bölgeler bir ülke tarafından yönetilip, idare edilirken Kongo bölgesi yaşayan tüm insanları ile birlikte şahsın özel idaresine bırakılmış, bölge insanı ekonomik çıkarlar doğrultusunda özellikle kauçuk elde ediniminde zalim yöntemlerle kullanılmış, idarelerine uygun hareket etmeyenler ağır cezalara çarptırılmış ve öldürülmüştür. Yaşanan bu olumsuzluklar tüm dünyada karmaşaya ve öfkeye neden olmuş, II.Léopold gelen yoğun tepkiler neticesinde 1908 yılında Kongo’nun idaresini ‘normal’ koloni olarak Belçika devletine bırakmak zorunda kalmıştır

Her ne kadar bölgenin idaresi bir ülkenin yönetimine bırakılmış olsa da, bölge insanının yaşadığı sıkıntılar ve olumsuzluklarda büyük oranda bir düzelme gerçekleşmemiş, bölge yağmalanmaya devam edilmiş, Kongolular otoriter koloni sahibi Belçika devleti tarafından acımasız yöntemler ile kullanılmaya devam edilmiştir. Kongo, dünya çapında gelişen kolonilerin bağımsızlık taleplerine uygun hareket ederek bağımsızlık söylemlerini güçlendirmiş ve ülkenin geleceğinin Kongolular tarafından tayin edilmesi gerektiği ifade edilmiştir. Başkent Léopoldville‘de gerçekleştirilen ilk çatışmalar ve diğer devletlerin baskıları neticesinde Belçika 1959 yılında ani bir şekilde bölgeden çekilerek bölgede karmaşık bir yapıyı geride bırakmıştır.

30 Haziran 1960 tarihinde Kongo Cumhuriyeti adı altında bağımsızlığını ilan eden ülkede, ABAKO (Alliance des Bakongo) lideri Joseph Kasavubu ülkenin ilk devlet başkanlığına, Pan-Afrikanizm yanlısı ve bağımsızlık mücadelesinin önde gelen isimlerinden olan Patrice Lumumba ise yeni ülkenin ilk başbakanlık makamına getirilmiştir. Ancak bu yönetim Belçika, ABD ve Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği‘nin kendi menfaatleri doğrultusundaki müdahaleleri sebebiyle uzun ömürlü olamamış, Lumumba asker tarafından görevinden alınarak tutuklanmıştır. Her ne kadar tutuklanmasından itibaren kısa bir süre kurtularak kaçmayı başarsa da, tekrar yakalanarak rakibi ve ayrılıkçı Katanga bölgesinin lideri Moïse Tschombé‘ye teslim edilmiş ve daha sonra da Tschombé’nin silahlı güçleri tarafından 1961 yılında öldürülmüştür. Lumumba’nın öldürülmesinde ABD’nin ve özellikle de eski koloni sahibi Belçika’nın rollerinin büyük olduğu tahmin edilmektedir.

* * *

Kongo Cumhuriyeti Başbakanı Lumumba’nın öldürülmesi de Avrupa basınında geniş bir şekilde yer aldı. Lumumba’nın öldürülmesinden ben de  büyük bir üzüntü duymuştum.

Lumumba

* * *

Emperyalist Portekiz ve bilhassa Belçika Kongo’da çok önemli izler bıraktılar. Belçikalılar kaldıkları 75 yıl içinde insanları birbirleri ile Fransızca anlaşılabilecek hale getirdiler. Günümüzde ülkede var olan 200’den fazla etnik grubu bulunan Kongo’da Ülke içerisindeki etnik grup çeşitliğine paralel olarak çok sayıda da dil kullanılmaktadır. Kongo’da tıpkı diğer kolonileştirilmiş ve sömürge konumda olan ülkelerde olduğu gibi yapay etnik gruplar oluşturulmuştur. Ülke genelinde 214 dolayında dil konuşulmaktadır. Ülkenin eğitimde, edebiyatta kullanılan resmi dili Belçika’nın kolonisi olması etkisiyle Fransızca‘dır. Ülke genelinde Fransızca’nın kullanımı dışında dört adet te ulusal resmi dil mevcuttur.

Özellikle Belçikalılar ülkede Hristiyan dinini yaydılar. Ülke genelinde nüfusun %80’i Hristiyan dinine mensuptur. Belçika sömürgesi olduğu dönemlerde gerçekleştirilen yoğun misyonerlik faaliyetleri neticesinde yerel dinlerden Hristiyan dinine geçen Kongoluların birçoğu da katolik mezhebine bağlı olarak dinini yaşamaktadır. Ülke nüfusunun %50’si katolik mezhebinde iken, %20’si protestan, %10’u ise bağımsız bir Afrika hristiyanlığı olan Kimbangizmi benimsemektedir. İslamiyet Demokratik Kongo Cumhuriyeti’nde yoğun olarak görülen bir din olmayıp, ülke nüfusunun sadece %10’u İslami değerlere uygun yaşantısını sürdürmektedir. Ülke nüfusunun geri kalan %10’luk dilimi ise Senkretizm ve diğer Afrika yerel dinlerine inanmaktadır.

* * *

Benim tarihsel gelişimini ve Belçika tarafından nasıl müstemleke yapıldığını anlattığım Kongo, bugün Demokratik Kongo Cumhuriyeti ismi altında Birleşmiş Milletler üyesidir. Demokratik Kongo Cumhuriyeti’nde Temmuz 2010 yılında gerçekleştirilen tahmini nüfus sayımında 68 milyon nüfus tespit edilmiş olup bu oran ile ülke, Afrika kıtasının en kalabalık dördüncü ülkesi konumundadır. Ülke içerisindeki nüfus yoğunluğu 30,2 kişi/km² ile toprak büyüklüğü ile orantılı bakıldığında düşüktür.

Bugün Demokratik Kongo Cumhuriyeti dünyadaki en fakir ülkelerden biri olarak kabul edilmektedir. 2006 yılında Kongo hükümetinin gerçekleştirdiği bir araştırmaya göre nüfusun %76’sı çocuklarını okula gönderme imkanına sahip değilken, %79 yoksulluk sınırının altında bir yaşam sürdürmektedir. Yine aynı araştırmada nüfusun %81’i evlerde yeterli oda sayısına sahip değilken, %82’si tıbbi bakım olanaklarından faydalanamamaktadır. Ülke içerisinde genel olarak nüfusun %71’i ise açlık sınırının altında yaşamaktadır.

Ülkenin bağımsızlığını ilan ettiği tarihte 100.000 civarında olan ve çoğunluğunu Belçikalıların oluşturduğu Avrupalılar, günümüzde 20.000 dolayında bir nüfus oluşturmaktadır. Belçika’nın ülkenin bağımsızlığını kabul etmeden önce etnik gruplar arasındaki yapay sorunlar ülkenin tarihindeki tüm savaşların ve problemlerin ana kaynağı olarak kabul edilmektedir.

* * *

Emperyalist bir ülke olan Belçikanın, askeri hegomonyaya dayanarak 75 yıl kaldığı Kongo’da dilini ve dininini etkin bir şekilde yaymış olması nedeniyle yazımın başlığını EMPERYALİST BELÇİKA VE KONGO seçtim.

İstanbul, 13 Aralık 2015

https://tr.wikipedia.org/wiki/Demokratik_Kongo_Cumhuriyeti

http://www.kas.de/kongo/de/pages/803/

http://www.spiegel.de/spiegel/print/d-43066410.html