DÜNYA ÇEVRE GÜNÜ- COVİD-19-HAVA KİRLİLİĞİ

Yıllardan beri olduğu gibi bugün ‘’ Dünya Çevre Günü’’ kutlanıyor. İnsanlar çevrenin yaşamsal önemini ve kendilerinin geleceklerini nasıl etkilediğini pek bilmiyorlar veya anlatılanları önemsemiyorlar.

Çevre kirlenmesinin dünyada yarattığı sorunları, hepsini bir yazıda tek tek ele alamayacağım için yalnız hava kirliliğinin yarattığı sorunlardan bazı başlıklar vereceğim:

* Dünya Sağlık Örgütü’ne göre hava kirliliği her yıl ortalama 7 milyon erken ölüme neden oluyor. Bunların yaklaşık 600 bini 15 yaş altı çocuklardan.

* AB’de hava kirliliği yılda 480 bin kişinin erken ölümüne neden oluyor.

* Hava kirliliğinin Türkiye’ye yıllık maliyeti: 40 bin erken ölüm ve 21 milyar dolar.

* Hava kirliliği her yıl dünyada sigaradan fazla ölüme yol açıyor.

Bunun gibi çok sayıda başlık daha verilebilir.

* * *

Bu olumsuzlukları ortadan kaldırabilmek için iyi bir hava kalitesine sahip olmak gerekmektedir. Avrupa’da hava kalitesi, Avrupa Çevre Ajansı’nın tanımına uygun şekilde, Avrupa Hava Kalitesi Endeksi kullanılarak hesaplanır. Bu endeks, beş ana kirletici temel alınarak oluşturulur: O3 (ozon), NO2 (nitrojen-azot dioksit), SO2 (kükürt dioksit), PM2.5 ve PM10 (çapları sırasıyla, 2.5 ve 10 mikrometreden küçük olan ince parçacıklı madde) dikkate alınarak belirlenir. Her kirletici için, endeksin değeri 1 (iyi) ile 5 (çok kötü) arasında değişir. Genel saatlik Avrupa Hava Kalitesi endeksi hesaplanırken, aynı saat için oluşturulan 5 ayrı kirletici endeksindeki en yüksek değer temel alınır. Örneğin, O3, NO2, SO2, PM2.5 ve PM10’la ilgili göstergeler, bu sıraya göre 1,3,1,2,2 ise genel endeks 3 olarak belirlenir.

Çorum basınında bilhassa Çorum’da hava kirliğinin kış aylarında çok etkili olduğu yer almaktadır. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Çorum İli 2018 Yılı Çevre Durum Raporu ve Çorum İl Şehircilik ve Çevre Müdürlüğü değerlerine göre Çorum’un havası mevsimsel farklılık göstermesine rağmen kirlidir. Bilhassa PM10, CO değerleri hem Avrupa hem de ülkemiz endekslerine göre sağlıksız ve çok kirlidir. Bu noktada yapılan ölçümlerin ve alınan önlemlerin daha da artırılması gerektiğini düşünüyorum.

* * *

Covid-19 önlemlerinin hava kirliliği üzerindeki etkisi ile ilgili çok sayıda açıklamalar yapılmıştır.

Copernicus Atmosfer İzleme Servisi direktörü Vincent-Henri Peuch, “Bu düşüşün uzun vadede önemli olacağını söyleyebileceğimizi düşünmüyorum. Bununla birlikte kısa vadede bu düşüşlerin faydalı olacağını söyleyebilirim. Hava kirliliği seviyesi genellikle kalp ve ciğer hastalıkları üzerinde etkili. Dolayısıyla virüs çevremizdeyken kirliliğin azalması yalnızca iyi bir gelişme olabilir” şeklinde açıklama yaptı ve Covid-19’un kirlilik partikülleriyle iletilmesi gibi bir ihtimal bulunduğunu belirterek dolayısıyla bugünkü daha düşük seviyede hava kirliliğinin muhtemel başka bir yararı daha olabileceğini açıkladı.

Temiz Hava ve Enerji Üzerine Araştırmalar Merkezi (CREA) yayınladığı son raporda, Avrupa’da koronavirüs tedbirleri ile sokağa çıkma kısıtlamaları yanında alınan önlemler ile kömür bazlı enerji kullanımında yüzde 40 azalma olduğu ve petrol bazlı enerji kullanımının ise üçte bir azaldığı belirtilerek bu durumun kıtadaki hava kirliliğini de gözle görülür bir şekilde düşürdüğü açıklandı.

COVİD-19 ile ilgili alınan tedbirlerin hava kirliliğinin azalmasına sağladığı faydalardan bazı örnekler vereceğim: 

* Avrupa’da hava kirliliği seviyeleri Covid-19 nedeniyle yüzde 45 oranında azaldı.

* Hava kirliliğinin azalmasıyla Avrupa’da 11 bin daha az insan ölecek.

* Çin’de salgının etkisiyle hava kirliliği yüzde 25 azaldı; ‘on binlerce insanın hayatı kurtuldu.

* Covid-19 önlemleriyle hava açıldı, İstanbullular Uludağ’ı gördü.

Bunun gibi çok sayıda başlık daha verilebilir.

Koronavirüs pandemisi kişisel hayatımız ve iş ortamımız üzerinde hızlı ve önemli bir etki yarattı. Benim gibi yaşı 65 üzerinde ve 18 yaşın altında olanlar dışarı çıkamadı. Bazı hafta sonları ve bayram günlerinde tüm ulusumuz evlerinde kaldı. Bunun etkisi ile tüm doğa kendine gelme imkanı buldu. İstanbul Boğazı kenarında oturan bir arkadaşım böyle bir yasak gününde sahilde normal zamanlarda hemen hemen hiç rastlanmayan çok sayıda martıların fotoğraflarını evinin balkonundan çekmiş. Emin olun arkadaşıma yaptığım çok sayıda ziyarette ben de böyle bir martı kalabalığı görmemiştim. Belki de nüfusun 20 milyonu bulduğu İstanbul’da biz diğer canlılara yaşam alanı bırakmadık.

Bundan önceki yazımda belirttiğim gibi tüm dünya corona virüs salgınının etkisi altında. Çok sayıda kişinin hayatını kaybettiği salgın milyonlarca kişinin günlük yaşamını da etkiledi. Eğer biz gelecekte sağlıklı bir dünyada yaşamak istiyorsak sağlığımıza dikkat etmek yanında çevreye önem vermeliyiz ve korumalıyız. Ayrıca gereksiz tüketimden kaçınmalıyız. Şu anda insanlar yaşadığımız dünya kaynaklarının iki mislini tüketiyorlar. Eğer Çin, Amerika’nın tükettiği kadar tüketmeye başlarsa altı dünyaya ihtiyaç duyulacaktır. Bilhassa evlatlarınıza tutumlu olmayı ve fazla tüketmemeyi öğretiniz.

İstanbul, 4 Haziran 2020

Kaynaklar:

https://tr.euronews.com/2020/04/13/climate-now-covid-19-krizinin-cevre-hava-kirliligi-ve-iklim-degisikligi-uzerinde-etkisi-ol

https://tr.euronews.com/2020/03/10/koronavirus-sebebiyle-cin-de-hava-kirliligi-yuzde-25-azaldi

https://tr.euronews.com/2020/04/13/climate-now-covid-19-krizinin-cevre-hava-kirliligi-ve-iklim-degisikligi-uzerinde-etkisi-ol

https://tr.euronews.com/2020/04/18/sehir-efsanesi-degil-covid-19-onlemleriyle-hava-acildi-istanbullular-uludag-gordu

https://webdosya.csb.gov.tr/db/ced/icerikler/corum_2018_-cdr_son-20191113094447.pdf