AGİT TOPLANTISI

Clinton, Yeltsin gibi, 55 ülkenin devlet ve hükümet başkanlarının katıldığı AGİT (Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Teşkilatı) toplantısı bugün İstanbul’da yapılıyor. Ülkemizde yapılan böyle önemli bir toplantı Türkiye’nin tanıtımına katkıda bulunacağı gibi, sorunların gelen devlet adamlarına aktarılmasını ve de çözüm bulunmasını sağlayacaktır.

AGİT nedir ve bugüne nasıl gelmiştir? Avrupa ülkeleri (Portekiz’den Kazakistan’a, İrlanda’dan Rusya’ya kadar olan 55 ülke) hem kendileri, hem de komşuları ile ilgili sorunların çözümünde bulmaya karar vermişlerdir. 1973 yılında Rusya’nın girişimi işe Helsinki’de başlayan uzun müzakereler 1975’te AGİK sürecinin ana belgesi olan “HELSİNKİ NİHAİ SENEDİ”nin imzalanması ile sonuçlandı. Bu aşamada ismi AGİK (Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Konferansı) iken, Doğu Bloğu’nun çökmesiyle adını değiştirmiş AGİT olmuştur.

AGİT’in ana hedefleri aşağıdaki başlıklar halinde verilmiştir.

  • Bölgesel çatışmaların engellenmesi.
  • İnsan hakları, demokrasi ve kanun hakimiyetinin sağlanması.
  • Silahsızlanma, mevcut silahların kontrolü, güven ve güvenlik artırıcı önlemler.
  • Temel hak ve özgürlüklere saygı gösterilmesi ve güvence altına alınması.
  • Kadın ve çocuklara karşı şiddet ve ayrımcılıkla mücadele.
  • Bağımsız basın ve bilginin özgürce akışının sağlanması.

Birleşmiş Milletler, Avrupa Konseyi gibi hukuk açısından hükmi şahsiyete kavuşturulmamış bulunan ve önemli bir teşkilatı olmayan AGİT bugüne kadar bir çok konuda önemli kararların alınmasına ve adım atılmasına katkıda bulunmuştur. Bunlar aşağıda verilmiştir.

  • AKKA (Avrupa Konvansiyonel, -nükleer olmayan- Kuvvetler, Silahlar Antlaşması) ile ülkeler belli bölgelerde ve bilhassa sınırlarda bulundurabilecekleri silahlara belirli bir tavan koymuşlardır.
  • Ülkeler 9000 askeri aşan askeri faaliyetlerde 9 gün önce birbirine bildirmeyi kabul etmişlerdir. Ayrıca bu sayının 13000’i aşması halinde gözlemci çağırılması zorunluluğu getirmiştir.
  • Bosna-Hersek ve çatışmalarında çözüm bulmaya çalışmıştır.
  • Azerbaycan-Ermenistan arasındaki Dağlık Karabağ ile ilgili anlaşmazlıkta arabuluculuk yapmaktadır.
  • Çeçenistan olayları ile yakinen ilgilenmektedir.

Yeni yüzyılda AGİT’in hangi konularda etkinlik sağlayacağının da tartışılacağı bu asrın son önemli toplantısının dünya barışına ve ülkemizin sorunlarının çözümüne katkıda bulunmasını temenni ediyorum. Böyle önemli bir toplantının ülkemizde yapılmasını sağlayanlara teşekkürlerimi iletiyorum.

İstanbul, 17.11.1999

(Bu yazı Milliyet ve Hürriyet gazetelerinden faydalanılarak hazırlanmıştır.)