ARITMA TESİSLERİNDE İŞLETME PROBLEMLERİ

Temmuz ayındaki yazımda, atıksu arıtma tesislerinin etkin ve verimli, ayrıca mevzuata uygun şekilde işletilmesinin sağlanması amacıyla istihdam edilecek teknik personelin nitelikleri, belgelendirilmeleri ile görev, yetki ve sorumluluklarına dair usul ve esasları düzenleyen 23 Mayıs 2019 tarih ve 30782 sayılı “Atıksu Arıtma Tesislerinde Çalışan Teknik Personele İlişkin Tebliğ” ile çevre mühendislerinin sorumluluk alanının genişletildiği ve yeni çalışma alanı yaratıldığı konusunu ele almıştım. Ayrıca ülkemizde çevre mühendisliği bölümlerinde atıksu arıtımıyla ilgili dersler yeterli sayıdayken, atıksu arıtma tesislerinin işletilmesi konusunda aynı durumun söz konusu olmadığını, birkaç üniversitede seçmeli ders olarak verildiğini ve öğrencilerin bu dersin meslek hayatlarında ne kadar önemli olduğu hakkında bilgilendirilmedikleri için bu dersi seçmediklerine dikkat çekmiştim.

Prof. Dr. Hasan Zuhuri Sarıkaya (İstanbul Teknik Üniversitesi) ve Prof. Dr. Ahmet Mete Saatçi (Marmara Üniversitesi- Suen) ile bir birlikteliğimizde, atıksu tesislerini çalıştıracakların, eğitimleri esnasında bu tesislerin çalıştırılması ile ilgili dersleri muhakkak almalarının gerektiğini ve mezun olduktan sonra geliştirici eğitimlere katılarak, tecrübelerini artırmalarının ne kadar önemli olduğu hususunda hemfikir olduk. Bu arada işletme problemleri üzerinde durduk ve bunlarla ilgili önemli başlıkları belirledik. Ayrıca uygulayıcı olarak, Ataköy Atıksu Tesisleri İşletme Şefi Dr. Bedia Hacıosmanoğlu’nun da hazırladığım bu makaleyle ilgili görüşlerini aldım. Kendisi de önemli katkılarda bulundu.

Bu yazımda, atıksu arıtma tesislerinde çalışacak bilhassa genç çevre mühendislerine yardımcı olabilecek, tesislerin çeşitli yapılarında karşılaşılan işletme problemlerinden ilk akla gelenleri sizlerle paylaşmayı istiyorum. İleride bu konular üzerinde daha geniş bir şekilde duracağım.

Atıksu arıtma tesislerinin işletilmesi konusunda tecrübe sahibi olanların faydalı olabilecek bilgileri bana ilettikleri takdirde, bunları değerlendireceğim ve bu tecrübelerini kendi isimlerini de vererek köşemde okuyucularımla paylaşılmasını sağlayacağım (samsunluah@gmail.com). Şimdiden katkı da bulunacaklara teşekkür ediyorum

Izgaralar

• Ani ve şiddetli yağışlarda; atıksu kanallarına yapılan illegal deşarjlar neticesinde gelen kaba malzemelerin (yoğun üstübü, araba lastiği, ponza taşları, vb.) ızgaraları bloke etmesi, ızgara önünde su seviyesinin yükselmesi, lamalarda yamulmalara ve halat kopmalarına sebep olması.

• Seviye sensörlerinin bozulması ve ızgara tırmıklarının devreye girmemesi.

• Otomasyonla işletilmeyen ızgaralarda temizleme sıklığının yetersiz olması.

• Projelendirme hatası sonucu büyük seçilmiş ızgara önlerinde kum birikmesi.

Kum tutucular

• Kum tutucularda organik maddelerin de tutulması (bu durumda havalandırma yetersiz olup artırılmalı).

• İnce kumun (silt), kum tutucu havuzlarında tutulamaması ve havalandırma havuzlarında birikmesi.

• Aşırı havalandırma veya projelendirme hatası sonucu kum kaçması.

• Yağ pompalarının saman, kulak çubuğu ağırlıklı yağ fazını basmada başarısız olması (ızgaralardan tutunamadan geçen saman ve kulak çubukları yağ fazıyla birlikte sıyırıcılarla yağ kuyularına gelir. Ancak pompa tipi monopomp seçildiğinden ve monopomplar bu tür malzemeleri basmak için uygun olmadığından, yeterli verim elde edilememektedir. Dalgıç pompaları daha uygun olduğundan artık dalgıç pompa seçiliyor. Ancak mevcutların çoğu halen monopomp).

• Saman ve yağ kümelerinin hava arttırılarak kırılmaması sebebiyle yüzer maddelerin ön çökeltme havuzuna veya havalandırmaya taşınması.

Ön çöktürme havuzları

• Zayıf çökelme nedeniyle kabarcıkların oluşması.

• Kum tutucuda tutulmayan yağ ve yüzer maddelerin yüzeyde toplanması

• Uzun bekletme süresi.

• Çamur pompalarında arıza meydana gelmesi veya hatların dirseklerde tıkanması sebebiyle çamur çekiminin yetersiz kalması, septikleşmesi ve kötü koku oluşumu.

Havalandırma havuzları

• Havalandırma havuzlarında kaçak deşarjlarla gelen toksik madde etkisi ile bakteri ölümü ve çözünmüş oksijen değerlerinin ani yükselmesi.

• Anoksik hacmi artırmak için bir kısım difüzörler kapatılınca her bir difüzöre düşen havanın artması sebebiyle difüzörlerin patlaması. • Düşük MLSS ve yetersiz geri devir sebebiyle yetersiz son çöktürme.

• Tanklar arası geçiş olmadığı için köpük birikmesi.

• Yanlış vana seçimi nedeniyle hava hatlarında aşırı gürültü meydana gelmesi.

• Çamur işleme ünitelerindeki arızalar nedeniyle havalandırma havuzlarında aktif çamur birikmesi.

• Çözünmüş oksijen yetersizliği nedeniyle filamentli bakterilerin çoğalarak havuzlarda aşırı köpük oluşumuna neden olması.

• Kaba ve ince ızgaralarda tutulamayan üstübünün (tekstil atıkları) havalandırma havuzlarında mikserlere ve kapak millerine takılarak zarar vermesi. MLSS: Karışık sıvı askıda katı madde (mixed liquor suspended solids).

Son Çöktürme Havuzu

• Filament bakterilerinin çoğalması (Çamur Kabarması)

• Kabarcıkların oluşması ve çamurun yüzmesi (denitrifikasyon sonucu) .

• Yüksek çamur hacim indeksi nedeniyle çamurun kötü çökelmesi.

• Çok uzun bekletme süresi.

• Düşük F/M oranı nedeniyle yüksek çamur hacim indeksi oluşumu; bunun neticesinde çökelme kabiliyetinin düşmesi, son çöktürme havuzlarından çamur (flog) kaçışı.

• Yetersiz geri devir ve çamur toplama.

• Denitrifikasyon yapılmaması veya iyi yapılmaması halinde, son çökeltme çamurunda denitrifikasyonun devamı ve çıkan azot gazının çökeltmeyi önlemesi.

• Dağıtım yapısından çıkan suyun hava kapması(fazla düşüş yüksekliği) sebebiyle son çökelme tankına hava taşınması.

• Savak yükünün doğru hesaplanmaması sebebiyle çökeltmede yumak taşınması.

• Yanlış seçilen yüzey sıyırıcıların yetersiz kalarak son çöktürme yüzeyinde çamur birikmesine ve kötü kokuya sebep olması.

Çamur İşleme Üniteleri

• Çamur pompalarında sıklıkla rotor-stator aşınması, pompa veriminin düşmesi ve malzeme değişimi.

• Çamur yoğunlaştırma ve susuzlaştırma dekantörlerinin helezonlarında atıksu ile gelen siltin (ince kum) meydana getirdiği aşınmalar.

• Kurutucuların disk, pedal ve helezon konveyörlerinde atıksu ile gelen siltin (ince kum) meydana getirdiği aşınmalar ve arızalar.

• Çamur ünitelerinde meydana gelen arızalar nedeniyle, havalandırma havuzunda çamur yaşının artması ve çamurun stabilize olması; çamur çürütücülerde biyogaz veriminin düşmesi.

• Çürütücü dönüşü çamur hatlarında strüvit (Mağnezyum Amonyum Fosfat taşı) oluşumu sebebiyle meydana gelen taşlaşmalar ve tıkanmalar.

• Susuzlaştırılmış çamurun kurutucu ekipmana direk (cazibeli) beslenmesi sonucu çamur yoğunluk değişimlerinde meydana gelen buhar tütmeleri, kötü koku oluşumu ve ekipmanın korozyona uğraması.

Membran

• Membran gözeneklerinin atıksu içerisinde bulunan katı maddelerin birikimi sonucuyla dolması ve/ veya membran yüzeyinde organik ve/veya inorganik maddelerin birikmesi sonucunda kek tabakası oluşumu nedeniyle tıkanması.

• Membran yüzeyinin tıkanmaya sebep olan polimerik makro moleküllerle kaplanması.

• Tıkanma sonucunda membran akısının düşmesi ya da işletme basıncı artması