SEÇMEN NE DEMEK İSTEDİ?

3 Kasım 2002 seçimleri ilişkin olarak seçim sonuçları belli olduktan hemen sonra, Boğaziçi Üniversitesi Prof. Dr. Yılmaz Esmer tarafından yapılan ve Milliyet Gazetesi’nde yayınlanan araştırma ile seçimlerde ne olup bittiğinin ayrıntılı analizi yapılmıştır.

Bu araştırmanın başlığını ve bazı bısımlarını aynen olarak bilhassa Türkiye Büyük Millet Meclisi’ne giren AKP ve CHP’i ile ilgili olan değerlendirme ve sonuçlarını size aktarmayı istiyorum:

* Türkiye’de orta solun eğitimli seçmenlerden, orta ve üst sınıflardan ve kentlilerden daha çok oy almıştır. Buna karşılık, 1950’lerden itibaren merkez sağ, dinci, sağ ve milliyetçi sağ kırsal alanların, düşük eğitimlilerin ve işçinin, çiftçinin birinci tercihi olmuştur.

* Bu seçimlerde üniversite mezunu seçmenlerin yüzde 43’ünün oyunu almayı başaran CHP, ilkokul mezunlarından ancak yüzde 13, ortaokul mezunlarından ise yüzde 16 oranında destek bulabildi. AKP ise bunun tam tersi bir grafik çizdi.

* En beğenilen lider Recep Tayyip Erdoğan olup, halyi geriden Baykal izliyor. Onun arkasından Bahçeli geliyor. Bahçeli’den sonraki isim biraz süpriz. Saadettin Tantan’ın not ortalaması Bahçeli’ye hayli yakın.

* Dürüstlük notuna da parti tabanları açısından bakıldığında AKP seçmeni, Erdoğan’ın ortalama dürüstlük notunu 10 üzerinden 9.18 olarak veriyor. CHP’liler ise Baykal’a karşı o kadar cömert değil (7,18)

*Genel seçmen kitlesi, partileri soldan sağa doğru şöyle sıralıyor: DEHAP, DSP, CHP, YTP, GP, ANAP, DYP, SP, MHP, AKP.

* AKP’li seçmenin yarısından biraz çokluğu sorulan beş değerden (a-Milli değerler, b-Dini değerler, c-Gelenek ve ahlaki değerler, d-İnsan hakları ve demokrasi, e-Laiklik) seçtiği iki değerden biri insan hakları ve demokrasi. CHP’liler için insan hakları ve demokrasi daha da önemli gözüküyor. AKP’ye oy verenler için dini değerler önemli Yüzde 60’a yaklaşan oranda AKP’li, iki seçiminden bir tanesini dini değerler olarak yapıyor. Laiklik ise, AKP seçmeninin öncelikli değerleri arasında hiç yok. Listedeki beş değerden önemli ikisinin arasına laikliği koyan AKP’lilerin oranı sadece yüzde 5 dolayında.

Oysa CHP seçmeni Laiklik konusunda son derece hassas. Onlar için insan haklarının hemen arkasından gelen değer laiklik. Dini değerler ise, beşli listenin sonuna konuluyor CHP seçmeni tarafından.

* Hiç kuşku yok ki, Türk halkı, hangi partiden olursa olsun, dini inançlarına çok bağlı ve dininin gereklerini de yerine getirmeye çalışıyor. Örneğin hiç oruç tutmadığını söyleyen AKP’li oranı yüzde 1 dolayında CHP seçmenlerinin yüzde 21’i hiç oruç tutmadığını söyledi. Namaz konusunda durum daha da belirgin. AKP’lilerin yüzde 90’e yaklaşan kesimi namaz kılıyor. CHP seçmeninin ise ancak yarısı namaz kılıyor.

* Türban konusundaAKP’ye oy verenlerin yüzde 45’i her müslüman kadının örtünmesi gerektiği düşüncesinde. Bu oran CHP’de yüzde 9 olarak belirlenmiştir. Üzerinde düşünülmesi gereken bir husus, AKP seçmeninin sadece yarıya biraz aşkın bir kısmının “bu iş kişiye bağlıdır ve isteyen örtünmeyebilir” diyebilmesi.

* AKP yöneticilerinin herkesin yaşam tarzına saygılı olmak şeklinde özetlenebilecek tutumunun tabanın yarıya yakın bir kesimi tarafından paylaşıldığını gösteren bazı belirtiler var. Örneğin AKP seçmeninin yüzde 53’ünün Ramazan ayında lokantaların iftara kadar kapalı kalması istediği görülürken, bu oran CHP’lilerde yüzde 16.

* Siz içinde yaşadığınız karmaşık evreni anlayabilmek için, din kitaparının mı yoksa bilimin mi daha önemli, yararlı olduğunu düşünürsünüz? sorusuna halkımızın yüzde 47’lik bir kesimi “din kitapları” diye cevap vermiş. AKP’lilerin yüzde 62’si dünyayı anlamada bilimden çok din kitabına güveniyor CHP’lilerin yüzde 82’si “bilim” diyor.

* Din ve dünya işlerinin birbirinden ayrılması konusunda seçmenlerimizin yaklaşık üçte ikisi seküler bir tutum sergiliyor ve “din ve dünya işleri birbirinden ayrılmalı” diyor. Ancak AKP seçmeninde bu oran yüzde 54’e düşüyor. Başka bir deyişle AKP’ye oy verenlerin yarıya yakını şu ifadeyi benimsiyor: “Din ve dünya işleri birbirinden ayrılmaz. Bu mümkün değildir.” Bu görüşü paylaşan CHP’lilerin oranı ise yüzde 14 dolayında.

* AKP ve CHP kadın ve erkeklerden benzer oranlarda destek almıştır. Öte yandan AKP gençler arasında CHP’ye göre daha popüler.

* Gerek AKP, gerek CHP seçmeninin çoğunluğu AB üyeliğini istiyor. CHP seçmenlerinde oranlar biraz daha yüksek.

* AKP, 1999’da ANAP’a, DYP’ye, MHP’ye ve DSP’ye oy veren seçmenlerden küçümsenmeyecek oranlarda oy almıştır. Ayrıca Fazilet Partisi’nin oylarının çok büyük bir kısmını ve yeni seçmenlerin de oylarını kendisine çekmiştir.

* CHP yeni seçmenden beklediği oyu alamadığı gibi sol oyları (DSP) kendisine yeterli seviyede çekememiştir. AKP’nin iktidar olmaması için başka parti kökenli seçmenlerin bir kısmı, CHP’ye oy vermiştir.

İstanbul